Silesian Institute in Opole

In recent years, there has been growing interest in cannabinoids as potential analgesics and alternatives to opioids. Cannabinoids, through modulation of the endocannabinoid system, affect nerve transmission, neuroplasticity, and inflammatory processes, and their action on CB1 and CB2 receptors is similar to the mechanisms of the opioid system, in particular μ, δ, and κ receptors. The aim of this study was to compare the mechanisms of action of cannabinoids and opioids, review studies on their combined use, and assess the impact of chronic cannabinoid use and dependence on the effectiveness of opioid-based pain treatment. Analysis of the available data showed that moderate use of cannabinoids, especially preparations with a balanced THC and CBD content, can lead to an "opioid-sparing" effect, allowing opioid doses to be reduced without losing the analgesic effect. However, chronic use of cannabinoids, especially those with high THC content, is associated with the development of tolerance, mood disorders, desensitization of CB1 receptors, and disturbances in the co-regulation of μ receptors, which may lead to compensatory escalation of opioid treatment and the development of cross-addiction. In addition, partial clinical benefits have been observed in patients with neuropathic pain from the combination of cannabinoid and opioid therapy, while no clear analgesic effects have been observed in acute pain. The proposed predictive model integrates molecular, clinical, and psychological aspects, indicating that the effectiveness of analgesic therapy depends on the duration of exposure to cannabinoids, the type of pain, and the individual predisposition of the patient. The authors point to the need for further research involving patients who are chronic users of cannabinoids or addicted to them and who are scheduled to be treated with opioids. The results of such analyses could form the basis for the development of clinical guidelines for integrated pain therapy that minimizes the risk of addiction and treatment failure.

Recenzované dílo: Palán, Aleš. Ten farář je nějakej divnej: o farářkách nemluvě. Vydání první. Praha: Portál, 2025. 269 stran. ISBN 978-80-262-2271-2.

Reguły walencyjne derywatów uwarunkowane są walencją stojącego u podstaw czasownika – wiązane są argumenty obligatoryjne, powstają złożone jednostki leksykalne, np. poławiacz pereł, zdobywca medalu, poszukiwacz złota. Argumenty fakultatywne nie muszą, choć mogą się pojawić, jednak nie są wtedy elementami złożonych jednostek leksykalnych (triumfator w zawodach). Obligatoryjny charakter patiensa i rezultatu czynności w czasowniku bazowym wyklucza samodzielność derywacyjną, na bazie tych argumentów nie tworzą się derywaty, chyba że posłużymy się stroną bierną (wychowanek) albo konwersem leksykalnym (dawca szpiku vs. biorca szpiku). Pozbawione wymogów walencyjnych są też derywaty instrumentalne. Pokazany model interpretuje status nazw agentywnych – wysoką frekwencję i charakterystyczne przyrostki (-ca, -(i)ciel, -arz, -erz, -ator, -ent, -ant, -er). Reguły walencyjne derywatów agentywnych uchylane są w nazwach zawodów, np. dostawca, wytapiacz, sprzedawca – obiekt jest wpisany w znaczenie leksykalne. Zdarza się, że nazwy działacza przesuwają się do klasy nazw nosicieli cech (krętacz, pochlebca, ciułacz). Przy skłonnościowym znaczeniu derywatu następuje blokada obligatoryjnego argumentu czasownika, por. *Jan jest oszustem żony.

The aim of the article is to assess the water quality in three drinking water reservoirs in southwestern Poland, i.e. in Dobromierz, Lubachów and Sosnówka, taking into account two classification methods, to determine the trophic status and water quality indicators of 3 research objects, to analyze potential sources of anthropogenic impact on catchments in order to identify the causes of deterioration of the trophic status of reservoirs. When analyzing the results of water quality indicators for the period 1992–2022, reference was made to two classification methods: the new one, in force from 1st January 2022, and the old one, valid from 22nd October 2014 to 31st December 2021. Due to changes in the monitoring system resulting from the implementation of the assumptions of the Water Framework Directive, the scope of water quality analyses has been reduced from 23 to 9 parameters. The need to use two methods of classification of surface water bodies in the article is aimed at an in-depth analysis of water quality using an extended set of indicators. Due to limitations in data access for some indicators in individual years, the analyses conducted are of indicative nature. The overall water quality expressed by the average value of the calculated 6 water quality indices for the period 1992–2022 was moderate for the Dobromierz and Lubachów reservoirs and good for the Sosnówka reservoir. According to the new classification, the average water quality was in classes I or II. The article addresses the issue of eutrophication of water intended for consumption by determining the trophic status of the objects based on 4 trophic indices. In the years 1992–2022, the overall trophic status of the reservoirs oscillated between mesotrophic and eutrophic. The statistical analysis showed a high variability of physicochemical parameters of water. The parameters that worsened the ecological status of water in the reservoirs were NO3–N, BOD5, NH4-N, TOC and TN. Taking into account information on existing sources of anthropogenic impact on the catchment area allowed for the explanation of potentially possible causes of deterioration of the trophic status of waters. The studied reservoirs are facilities at risk of eutrophication and the main pressure is caused by surface runoff of nutrients and unorganized water and wastewater management in the catchment area. Long-term monitoring of water quality indicators in drinking water reservoirs is needed in order to develop adaptive measures to environmental changes in the catchment area to ensure the safety and reliability of the entire water supply system.

Artykuł analizuje sposób, w jaki polskie podręczniki historii przedstawiają rok 1989, kluczowy dla transformacji demokratycznej w Polsce. Autorzy podkreślają, że rok ten znacząco przyczynił się do upadku systemu komunistycznego w Europie Środkowej. Podejmują również wątek ustanowienia rocznicy wyborów z 4 czerwca 1989 r. świętem państwowym, co podkreśliłoby pokojowy charakter przemian. Szkolne podręczniki historii, mimo ogromu informacji dostarczanych uczniom przez technologie cyfrowe, pozostają głównym źródłem wiedzy o przeszłości. Współczesne podręczniki łączą teksty autorskie z materiałami źródłowymi, ikonografią i ćwiczeniami, spełniając aktualne wymagania dydaktyczne. Analiza podręczników czterech wydawnictw (Nowa Era, WSiP, GWO, Operon) wskazuje, że wydarzenia z 1989 r. są w nich przedstawiane jako kluczowe momenty historyczne, poprzedzone opisem kryzysu gospodarczego lat 80. Autorzy analizowanych podręczników opisali trudności gospodarcze Polski, a także nieudane próby reform systemowych. Ponadto nakreślili obraz rozmów władz PRL z opozycją, które doprowadziły do obrad Okrągłego Stołu i wyborów czerwcowych. W artykule zwrócono uwagę, że w zróżnicowany sposób ocenili kompromis osiągnięty przy Okrągłym Stole, podkreślając niekiedy kontrowersje związane z rozmowami, które ówczesne władze prowadziły z opozycją. W efekcie na kartach analizowanych podręczników wybory z 1989 r. zostały przedstawiane jako przełomowe, mimo że nie były w pełni demokratyczne. Ponadto szczegółowo opisano w nich wyniki wyborów i ich konsekwencje, takie jak objęcie przez gen. Jaruzelskiego funkcji prezydenta i powołanie rządu Tadeusza Mazowieckiego. Rok 1989 zakończyła nowelizacja konstytucji z 1952 r., która zmieniła nazwę państwa na Rzeczpospolita Polska oraz przywróciła herb Rzeczypospolitej Polskiej z orłem w koronie. Z analizowanych opracowań szkolnych wynika ponadto, że wydarzenia 1989 roku miały istotny wpływ na bieg historii w innych krajach bloku wschodniego, które także podążyły drogą demokratyzacji. Pomimo różnic w szczegółowości narracji podręczniki zapewniają uczniom niezbędną wiedzę o przemianach politycznych, społecznych i gospodarczych, które rozpoczęły się w Polsce w 1989 r.

W 1971 r. nowe kierownictwo Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej na czele z E dwardem Gierkiem doprowadziło do wdrożenia nowej strategii gospodarczej, określanej jako strategia dynamicznego rozwoju. Strategia ta zaowocowała pozytywnymi zmianami m.in. w przemyśle mineralnym materiałów budowlanych. W latach siedemdziesiątych XX w. przemysł ten został znacznie rozwinięty i unowocześniony. Konsekwentna realizacja tej strategii okazała się jednak ostatecznie niemożliwa, głównie z braku dostatecznych środków finansowych. Początkowe sukcesy ustąpiły miejsca przejawom pogłębiającego się kryzysu społeczno-gospodarczego. Konsekwencją tego były m.in. różnego rodzaju sytuacje konfliktowe w zakładach pracy. Latem 1980 r. także w zakładach pracy przemysłu mineralnego materiałów budowlanych doszło do akcji strajkowych. W ślad za tym doszło do powstania struktur „Solidarności” w poszczególnych zakładach pracy oraz na szczeblu ogólnopolskim. Mineral construction materials industry in the years 1971–1981. Investment boom, crises, and the birth of “Solidarity” In 1971, the new leadership of the Polish United Workers’ Party, headed by Edward Gierek, introduced a new economic strategy, called the “strategy of dynamic growth”. This strategy brought about positive results, for instance in the sector of mineral construction materials. In the 1970s, this sector underwent intense development and modernization. In the end, the strategy was not consistently implemented, mainly due to the lack of sufficient financing. Over time, its initial success was overshadowed by the intensifying social and economic crisis, which resulted with conflicts in workplaces, among other consequences. In the summer of 1980, workers went on strike also in mineral construction material factories. This was followed by the formation of “Solidarity” branches in individual workplaces and at the national level.

This article is dedicated to analysis of Józef Czapski’s different carnality aspects in his works and personal documents (letters, diary memos). Czapski was a painter, painting theoretician as well essayist and diarist. In every discipline mentioned the most important factor was personal experience – contact with nature, feeling of world carnality. The article shows (basing on works referring to the period of war) how Czapski expressed his attitude to his and others suffering. From the letters and personal memos excavated fragments illustrating the process of growing old – hidden but affecting 50 years old Czapski (he died when 97) The last part is dedicated to Czapski’s blindness and the way he was able to save the dignity of the human who’s body is in the process of irreparable destruction (blindness, dementia).

Due to their strategic importance, the railways were subject to particular surveillance by the state security apparatus of the Polish People’s Republic. Since 1957, the related tasks were carried out by department III of the Security Service (Służba Bezpieczeństwa), which centered its operations on broadly understood economy issues. In 1970 and from then on, the activities of the Security Service were systematized through establishing the so-called “unit cases” for the key organizational units of the railways.

W 1971 r. władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wdrożyły nową strategię gospodarczą, określaną jako strategia dynamicznego rozwoju. Strategia ta, przewidująca szybki rozwój potencjału przemysłowego kraju w połączeniu z poprawą materialnych warunków życia społeczeństwa, zaowocowała również społeczno-gospodarczym rozwojem Opola. Miasto rozrosło się w sensie przestrzennym i demograficznym. Wzbogaciło się o nowe mieszkania i miejsca pracy. Rozwój miasta był jednak wybitnie nierównomierny. W latach 1971–1980 i później zmarnowano ogromną ilość środków finansowych i materialnych na przedsięwzięcia, których nigdy w pełni nie sfinalizowano bądź doprowadzono do końca z dużym opóźnieniem. Niektóre decyzje w sprawie nowych inwestycji okazały się z czasem źle pomyślane. Inwestycje z lat 1971– 1980, oprócz oczywistych korzyści dla miasta, zrodziły również szereg poważnych problemów społecznych. Dziedzictwo to w niejednym przypadku nadal jeszcze bardzo ciąży miastu i jego mieszkańcom. The strategy of dynamic growth — social and economic growth in Opole in the years 1971–1980 In 1971 the authorities of the Polish People’s Republic implemented a new economic strategy, referred to as the strategy of dynamic growth. The strategy, which assumed rapid industrial growth in combination with an improvement in the living conditions for the general society, resulted in social and economic development, also in the city of Opole. The city grew both in territorial and demographic terms, gaining more housing resources and more jobs. However, this growth was extremely uneven. In the years 1971–1980 and later, enormous amounts of money and materials were wasted on ventures which were significantly delayed or never completed. In hindsight, some decisions regarding new investments turned out to be misguided. On the one hand, investments from the years 1971–1980 benefited the city, but on the other, they caused a number of serious social problems. In many cases, this legacy is still an enormous burden for the city and its residents.

The starting point of these considerations in the form of a case study are two issues: intermediality as a distinguishing mark of contemporary hybrid art forms and numerous references to famous films in the latest Polish theatre. The article concerns the performance Between the mouth and the edge of the cup (directed by Remigiusz Brzyk, Zaglebie Theatre in Sosnowiec, 17.05.2019). This performance, inspired by the biography of Maria Rodziewiczowna, is an example of the corelation of various media and an autothematic show whose theme is the writer's biography, popular novel, film and their reception.