Introduction. Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is one of the most important problems of modern health care byall over the world [55.67], cause of the prevalence, frequency of complications of this disease and mortality from it constantly increasing. The relevance of COPD is evidenced by the results of modern epidemiological studies, which indicates that over the past few decades, the incidence, mortality and disability rates have increased significantly. [70]. According to publishing journal Lancet in 2020 "Global burden of 369 diseases and injuries in 204 countries and territories in 1990-2019" COPD among all age groups by cause of mortality ranks 6th in the world and 4th in the age group from 50 to 74 years, about 2.8 million people die from COPD annually, which is 4.8% of all causes of death [22.49]. In 2021, it claimed the lives of 3.5 million people, it is approximately 5% of all deaths worldwide.[62] In 2021 it took the lives of 3.5 million people - this is approximately 5% of all deaths in the world. Thus, due to the increasing of frequency rates, mortality and disabilityin COPD, this disease is a medical and social problem of modern healthcare. Objective: to analyze the prevalence and risk factors for the development of chronic obstructive pulmonary disease (COPD). Search strategy.A literature search was conducted in the following databases: PubMed, Medline, eLibrary, Google Scholar. Search depth was 10 years.263 sources were found totally.70 publications were selected for analysis. Inclusion criteria: publications in Russian and English, since 2014 to 2024, the results of authentic research, meta-analyses, clinical cases, dissertations on the research topic and sources were found manually; Exclusion criteria: publications without clear formulation of results and conclusions; articles, abstracts with paid access. Several sources published earlier than the given period (1999, 1990) were also taken for analysis in 10 years, due to the content of the necessary data to make comparison. Results and conclusions. The literature analysis showed that the high prevalence of COPD is becoming a heavy burden for society and is a socio-economic evil for most developed countries. According to the forecasts of WHO experts, COPD will take the 3rd place among other causes of mortality by 2030 and will overtake mortality from injuries and accidents. Risk factors are the spreading epidemic of smoking,stable environmental pollution and recurring respiratory infectious diseases. According to scientists, COPD is the only disease, the mortality rate from which has increased by 25.5% over the past 10 years. Consequently, COPD is currently becoming a global international health problem. Актуальность:Хроническая обструктивная болезнь легких (ХОБЛ) - одна из важнейших проблем современного здравоохранения во всем мире [55,67], т. к. распространенность, частота осложнений этой болезни и смертность от нее постоянно возрастает. Доказательством актуальности ХОБЛ, являются результаты современных эпидемиологических исследований, которые свидетельствуют о том, что за последние нескольких десятилетий значительно выросли показатели частоты, смертности и инвалидности. [70].В журнале Lancet опубликованные данные в 2020 г. «Глобальное бремя 369 болезней и травм в 204 странах и территориях 1990-2019» ХОБЛ среди всех возрастных групп по причине смертности занимает 6 место в мире и 4 место в возрастной группе от 50 до 74 лет, ежегодно от ХОБЛ умирает около 2.8 млн человек, что составляет 4.8% всех причин смерти [22, 49]. В 2021 г. унесла жизни 3,5млн человек – это примерно 5% всех случаев смерти в мире. [62] Таким образом в связи с возрастанием показателей частоты, смертности и инвалидности при ХОБЛ, это заболевания является медико-социальной проблемой современного здравоохранения. Цель: анализраспространенности и факторов риска развития хронической обструктивной болезни легких (ХОБЛ) Стратегия поиска.Поиск литературы проведен в базах данных: PubMed, Medline, eLibrary, Google Scholar. Глубина поиска - 10 лет. Всего было найдено 263 источника. Для анализа были отобраны 70 публикаций. Критерии включения: публикации на русском и английском языках, с 2014 года по 2024 год, результаты оригинальных исследований, мета анализы, клин.случаи, диссертации по теме исследования и источники, найденные ручным способом. Критерии исключения: публикации без четкого формулирования результатов и выводов; статьи, тезисы, имеющие платный доступ. Также были взяты для анализа несколько источников, опубликованных ранее указанного периода (1999, 1990), в 10 лет, поскольку содержали необходимые данные для проведения сравнения. Результаты и выводы.Анализ литературы показал, что высокая распространенность ХОБЛ становится тяжелым бременем для общества и несет социально-экономическое зло большинству развитых стран мира. По прогнозам Экспертов ВОЗ ХОБЛ к 2030 году среди других причин летальности будет занимать 3-е место и опередит летальность от травм и несчастных случаев. Факторами риска являются распространяющаяся эпидемия курения, непрекращающиеся загрязнения окружающей среды и повторяющиеся респираторные инфекционные заболевания. По мнению ученых, ХОБЛ является единственной болезнью, летальность от которой, за последние 10 лет, выросла на 25,5%. Следовательно, ХОБЛ в настоящее время становиться глобальной международной проблемой здравоохранения. Өзектілігі:Өкпенің созылмалы обструктивті ауруы (ӨСОА) дүниежүзіндегізаманауиденсаулықсақтаудыңмаңыздымәселелерініңбіріболыптабылады [55.67], өйткенібұлаурудыңтаралуы, асқынужиілігіжәнеоданболатынөлім-жітімүнемі өсіпкеледі. ӨСОАөзектілігінқазіргіэпидемиологиялықзерттеулердіңнәтижелерідәлелдейді, бұлсоңғыбірнешеонжылдықтасырқаттанушылық, өлім-жітімжәнемүгедектіккөрсеткіштеріайтарлықтай өскенінкөрсетеді. [70]. Lancet журналында 2020 жылы жарияланған «204 ел мен аумақтағы 369 ауруменжарақаттыңжаһандықауыртпалығы 1990–2019»ӨСОАөлімсебебібойыншабарлықжастоптарыарасындаәлемде 6-шыжәне 50-ден 74 жасқадейінгі 4-шіорында, жылсайыншамамен 2,8 миллионадамқайтысболады. өлім [22.49]. 2021 жылы ол 3,5 миллион адамныңөмірінқиды, бұлдүниежүзіндегібарлықөлімнің шамамен 5%-ын құрады.[62] Осылайша, ӨСОА-дағыаурушаңдық, өлімжәнемүгедектіккөрсеткіштерініңартуынабайланыстыбұлаурузаманауиденсаулықсақтаудыңмедициналық-әлеуметтік мәселесіболыптабылады.. Мақсаты: Өкпенің созылмалы обструктивті ауруларының (ӨСОА) таралуыменқауіпфакторларынталдау. Іздеу стратегиясы.Келесі дерекқорлардаәдебиеттердііздеужүргізілді: PubMed, Medline, eLibrary, Google Scholar. Іздеутереңдігі– 10 жыл. Барлығы 263 дереккөзтабылды. Талдауүшін 70 басылымтаңдалды. Қосылукритерийлері: 2014 жылдан 2024 жылғадейінорысжәнеағылшынтілдеріндегіжарияланымдар, түпнұсқазерттеулердіңнәтижелері, мета-талдаулар, клиникалықжағдайлар, зерттеутақырыбы бойынша диссертациялар жәнеқолментабылғандереккөздер; Алыптастаукритерийлері: нәтижелерменқорытындыларнақтытұжырымдалмағанжарияланымдар; ақылықолжетімдімақалалар, тезистер. Көрсетілгенмерзімненбұрын (1999, 1990 ж.) жарияланғанбірнешедереккөздер де 10 жыл ішінде талдауғаалынды, өйткеніолардасалыстыруүшінқажеттідеректерболды. Нәтижелерменқорытындылар. Нәтижелерменқорытындылар. Әдебиеттергешолу COPD-ныңжоғарытаралуықоғамғаауыржүкжәнеәлемніңкөптегендамығанелдеріүшінәлеуметтік-экономикалықауыртпалықекенінкөрсетті. ДДҰсарапшыларыныңпікірінше, ӨСОА 2030 жылғақарайжарақаттарменжазатайымоқиғаларданболатынөлім-жітімненасыптүсетінөлімніңүшіншісебебіболады. Тәуекелфакторларынатемекішегуэпидемиясыныңтаралуы, қоршағанортаныңтұрақтыластануыжәнеқайталанатынреспираторлықинфекцияларжатады. Ғалымдардыңайтуынша, ӨСОА–соңғы 10 жылдаөлімкөрсеткіші 25,5%-ғаөскенжалғызауру. Демек, COPD қазіржаһандықхалықаралықденсаулықмәселесінеайналуда.
592