Bergama'da 1878 de Carl Humann tarafindan arkeolojik kazilarin baslatilmasi ve her gecen gun onemli buluntularin ortaya cikmasi kentin baskin olarak arkeolojik ozellikleriyle anilmasini saglamis ve saglamaktadir. Ornegin 1968 yilina ait imar planinda arkeolojik alan uzerinde yer alan geleneksel kent dokusunun dondurularak gelismesinin kisitlanmasi ve zamanla bu alanlarin bosaltilarak arkeolojik kazilara terk edilmesi ongorulmustur. Antikcag yapilarina verilen onem, diger taraftan geleneksel konutlarin muhafazasina dolayli olarak katkida bulunmus; geleneksel konut dokusu altindaki antik kentin zarar gormemesi icin, var olan yapilasma dondurulmus; yeni yapilasmalar icin bu alanlar disinda, geleneksel dokunun guneyinde yeni iskân alanlari acilmistir. 1976 tarihinde Bergama'nin alanlari ve sinirlari Gayrimenkul Eski Eserler ve Anitlar Yuksek Kurulunca (GEEAYK) tescil edilmistir. ilani kararini takiben, Bergama'nin antik Pergamon kentinin kalintilari uzerinde gelismis belli alanlari, korunmasi gerekli kentsel dokuya sahip olmasi nedeniyle ve Arkeolojik olarak 1983 yilinda tescil edilmis ve 1984'te tekrar degerlendirilmistir, Bergama gibi cok katmanli kentlerde, tanimi konana kadar gecen surede, kurullari tarafindan yanlis kararlarin alinmasinin yani sira tereddutler, dolayisiyla karar uretememe durumlari soz konusu olmustur. Bu tikaniklik, SIT tanimindan 20 yil sonra 1993'te Kultur ve Tabiat Varliklari Koruma Yuksek Kurulunun ilke kararindaki tanimi ve kosullarinin belirlenmesiyle asilmistir. Bergama'da da koruma amacli imar planina kadar gecerli olacak gecis donemi yapilasma kosullari m belirleyen karar, ilanindan 18 yil sonra, 2001 yilinda kentin bu alanlarinin, Izmir 2 numarali Kultur ve Tabiat Varliklari Koruma Kurulunca Kentsel Arkeolojik olarak ilan edilmesiyle alinmistir. Bu karara gore Bergama kenti alanlari. Kentsel SIT, 1. derece SIT, 2. derece ve 3. derece olarak tanimlanmistir. Bu kararlar sonucunda, alani icinde yer atan evler, onarim dahi yapilamayan, harap ancak ozgun yapilar olarak gunumuze ulasmistir. Kentin guneyinde yeni yapilasma alanlarinin olusturulmasindan sonra, alani icindeki geleneksel dokuda, evlerini birakmak istemeyen, apartman yasamina uyum saglayamayan ve eski komsuluk iliskilerini surdurmek isteyen yasli nufus kalmistir. Bu geleneksel dokunun diger kullanicilari ise civar koylerden gelip buraya yerlesen dusuk gelir grubuna ait kullanicilardir. kultur varliklari envanter calismasiyla kentte harap fakat ozgun olarak gunumuze ulasmis onemli sayida konut oldugu, pek cok konutun enderlik degeri tasidigi ortaya konmustur. Bergama (izmir) Kultur Varliklari Envanter Projesinin ucuncu ve son donem calismasi 6-17 Eylul 2005 tarihlerinde Bergama da gerceklestirilen alan calismasiyla tamamlanmistir. Pek cok uygarligi iceren, cok katmanli bir kent olan Bergama'da, sinirlan ve tanimi, bu envanter calismasinin basladigi 2003 yilindaki degisiklikler disinda, Mart 2004 te izmir 2 numarali Kultur ve Tabiat Varliklari Koruma Kurulunda alinan kararla, Kentsel + 3. derece olarak degistirilmis ve sinin guneye, Gazipasa Mahallesine dogru genisletilmistir (lev. 1: sek. 1). Kultur Varliklarinin yer aldigi mahalleler, Bergama Cayinin kuzeyindeki alanda Ulu-cami, Talatpasa, Kurtulus mahalleleri, Bergama Cayinin guneyinde ise Selcuk, Barbaros, Atmaca, Islamsaray, Turabey, Inkilâp, Gazipasa, Ertugrul ve Zafer mahalleleridir. 2005 yilinda, Bergama Cayinin kuzeyinde Talatpasa ve Kurtulus mahallelerinde, Bergama Cayinin guneyinde ise Selcuk, Atmaca, islamsaray, Turabey, Inkilâp, Gazipasa, Ertugrul ve Zafer mahallelerinde envanter calismasi gerceklestirilmistir (lev. 2: sek. 2). Bergama Kuttur Varliktan Envanteri yapilirken calisma alanimizin sinirlan (lev. 1: sek. 1), Kultur ve Tabiat Varliklari Koruma Kurulu tarafindan onaylanmis sinirlari disinda, eski yerlesim dokusunu gosteren belgelerden de yararlanilarak belirlenmistir. Bergama'da 2005 yilinda. 2003 ve 2004 yillarinda gerceklestirilen alan calismalarinda oldugu gibi Bergama Cayinin iki yakasinda, iki ayri grup tarafindan catisma gerceklestirilmistir. 6-17 Eylul 2005 tarihleri arasinda 7 kisilik ekiple toplam 100 yapi adasinda calisilmis, 713'u anit olmak uzere, 814 adet envanter formu hazirlanmistir. 102 yapinin plan krokisi yapilmis, 4440 adet dijital fotograf cekilmistir. Boylece 2003 yilindan itibaren, uc yillik envanter calismasi sonucunda 160'i yerlesme, 1501'i anit envanteri olmak uzere, toplam 1661 adet envanter formu hazirlanmis, 390 adet plan krokisi yapilmis ve 9718 adet dijital fotograf cekilmistir. kultur varliktan envanter calismasinda, konutlarin yapim tarihleri ve mimari ozellikleri bir arada degerlendirildiginde Bergama'daki konut mimarisinin gelisim sureci ortaya cikmaktadir. 2005 yilina ait alan calismasinda, nitelikli ve korunmaya deger Cumhuriyet devri konut yapilarinin, onceki yillarda calisilan alanlardakinden daha yogun olarak yer aldigi saptanmistir. Geleneksel kent dokusunun yeni yapilasma alanlariyla birlestigi yerdeki yogun yok edilisine bagli olarak, kultur varligi sayisi azaldigindan, Bergama kentsel kultur varliklari evanteri ongorulenden daha once tamamlanmis bulunmaktadir. Envanteri yapilan kultur varliklari sayisi, mevcut tescilli yapi sayisinin yaklasik uc katidir. Bergama kentsel kultur varliklari envanteri dogrultusunda, alanlarinin boyutlarinda ve niteliklerinde degisiklikler yapilmasi gerekecektir. 2003 yilinda baslayan Bergama kentsel kultur varliklari envanter calismasi 2004 yilinda devam etmis ve 2005 yilinda sonuclanmistir. Envanterlerin Kultur-Kitap veritabanina aktarilmasi ise 2006 yilinda tamamlanmistir.
Read more
3
