The White Stork as a Linguistic Specimen, or Croatian-Polish Linguistic WanderingsThe analysis, presented in the article aims to present the white stork as a linguistic specimen, i.e. biological species as perceived through the prism of linguistic realisations, in this instance – in the Polish and Croatian languages. The linguistic specimen is closely connected with the linguistic picture of the world; however, in the chain that is the process of acquiring information by human beings of their surrounding reality, the specimen is an earlier link. The basics of definition of the linguistic specimen are linked to biological features that are extralinguistic, while in the linguistic picture of the world designations are linguistically and culturally transformed. The linguistic specimen can therefore be a more objective tool for describing linguistic reality in a more conscious fashion. Bocian biały jako okaz językowy, czyli polsko-chorwackie wędrówki lingwistyczneW artykule została zaprezentowana nowatorska koncepcja wprowadzająca pojęcie okazu językowego, czyli gatunku biologicznego, zjawiska przyrodniczego, fizycznego, chemicznego widzianego przez pryzmat realizacji językowych. Jako podstawę analizy przyjęto języki polski i chorwacki, a definicja okazu językowego została zaprezentowana na podstawie bardzo popularnego w Europie gatunku ptaka, jakim jest bocian biały (łac. Ciconia ciconia). Proponowane pojęcie jest ściśle powiązane z językowym obrazem świata, jednak może stanowić wobec niego wcześniejsze ogniwo w procesie pozyskiwania przez człowieka informacji przetwarzanych później w interpretacje językowe i kulturowe. Okaz językowy ma swoje źródło bezpośrednio w cechach desygnatu, ponieważ by go zdefiniować, korzysta z informacji pozajęzykowych.

The Temple of Serbian Victories and Temptations: A Contribution to the Visual Theology of the NationOn the map of modern Belgrade, the Temple of Saint Sava is an object with a unique and complex symbolism. Its construction started in the 1930s and is still in progress: so far only the Crypt – the Orthodox church of Saint Prince Lazar – has been completed and richly decorated. This article considers the iconographic representations of Serbian historical figures found there, treating them as an example of the visual theology of the nation – Serbian nation. The aim of the study is to deconstruct self-beliefs about the spiritual condition of the Serbs and the mechanisms of mythologisation of the national past, which determine the perception of the community and its fate. Applying tools taken from semiotics, I analyse and interpret particular categories of iconography, a set of images that creates a socially shared symbolic meaning. Świątynia serbskich zwycięstw i pokus. Przyczynek do wizualnej teologii narodowejNa mapie współczesnego Belgradu Świątynia Świętego Sawy jest obiektem o wyjątkowej i złożonej symbolice. Jej zapoczątkowana w latach 30. XX wieku budowa trwa nadal, ukończona i bogato ozdobiona jest jedynie Krypta – dolna cerkiew pod wezwaniem świętego księcia Lazara. W tekście rozważam problematykę znajdujących się tam przedstawień ikonograficznych postaci znanych z serbskiej historii, traktując ten przekaz jako przykład wizualnej teologii narodu serbskiego. Zastanawiam się, w jaki sposób przestrzeń sakralna może wyrażać (auto)przekonania Serbskiej Cerkwi Prawosławnej o kondycji duchowej Serbów. Celem artykułu jest dekonstrukcja mechanizmów mitologizacji narodowej przeszłości, która to warunkuje postrzeganie własnych losów poprzez wspólnotę. Za pomocą narzędzi zaczerpniętych z semiotyki dokonuję analizy i interpretacji podzielonej na kategorie ikonografii stanowiącej zbiór obrazów, który może generować społecznie uwspólniony sens symboliczny.

Issues of Social Conflicts in Inauguration Speeches of Polish Prime Ministers in 2007–2017The article presents the assumptions and results of an analysis of the content of inauguration speeches of Polish Prime Ministers in 2007–2017: Donald Tusk (2007 and 2011), Ewa Kopacz (2014), Beata Szydło (2015) and Mateusz Morawiecki (2017). The aim of the study has been to answer the question whether and to what extent the issues of social conflicts were present in the speeches and what dispute resolution strategies were announced by the government. Social tensions were one of the leitmotifs of each of those speeches, mainly in the context of their negative impact on the effectiveness of public policy. The speeches often called for a reduction in rivalry both between political actors and between social groups. The need to overcome the crisis of citizens’ trust in state institutions was also ascribed great importance. In the face of social conflicts, the prime ministers announced that they would play the role of an “arbiter”, who would decide how particular resources would be distributed (more often), or a “negotiator”, who would conduct a partner dialogue with other social actors in order to reach a common agreement (less often). Problematyka konfliktów społecznych w exposés polskich premierów z lat 2007–2017Artykuł przedstawia założenia oraz wyniki analizy treści exposés polskich Prezesów Rady Ministrów z lat 2007–2017: Donalda Tuska (2007 i 2011), Ewy Kopacz (2014), Beaty Szydło (2015) i Mateusza Morawieckiego (2017), która służyła odpowiedzi na pytanie: czy i w jakim zakresie w wystąpieniach obecna była problematyka konfliktów społecznych oraz jakie strategie rozwiązywania sporów przez rząd były zapowiadane. Napięcia społeczne były jednym z motywów przewodnich każdego exposé, głównie w kontekście ich negatywnych skutków dla skuteczności polityki publicznej. W przemówieniach często pojawiały się apele o ograniczenie rywalizacji zarówno pomiędzy siłami politycznymi, jak i pomiędzy grupami społecznymi. Duże znaczenie przypisywano także konieczności przełamania kryzysu zaufania obywateli od instytucji państwowych. Wobec konfliktów społecznych premierzy zapowiadali pełnienie roli „arbitra” władczo rozstrzygającego, w jaki sposób przeprowadzona zostanie dystrybucja określonych zasobów (częściej), lub „negocjatora” prowadzącego partnerski dialog z innymi podmiotami społecznymi w celu wypracowania wspólnego porozumienia (rzadziej).

Symbolic crusades in Lusatia and Brittany? An analysis of minority language movements from the perspective of status politicsThis paper proposes to analyse mobilizations for regional minority languages in Lusatia and Brittany from the perspective of “status politics”. In a post-modern context, where traditional speech communities are fragmented by territorial and social mobility, speaking a minority language seems to be a matter of personal choice, structured through engagement and activism. Assuming that languages are part of a linguistic economy shaped by power conflicts and struggle for classifications, this article approaches the promotion of regional and minority languages as a struggle for social recognition of particular cultures, styles of life and collective prestige. By using the tools of political sociology, our ambition is to examine actions for Upper and Lower Sorbian, Breton and Gallo as symbolic ones, aiming at influencing the distribution of social prestige in Lusatia and Brittany, thus exceeding mere language issues. Today, campaigners for minority languages of Lusatia and Brittany participate in “revitalization movements” which also assert visions of the social world. Drawing on semi-structured interviews with language activists and on participatory observations, the idea is to consider to what extent linguistic mobilizations can be qualified as symbolic crusades”, and in what ways this sociological notion could be useful to understand the mechanisms at work in linguistic collective action in general. Krucjaty symboliczne na Łużycach i w Bretanii? Próba spojrzenia na aktywizm mniejszości językowych poprzez analizę polityki statusuArtykuł proponuje spojrzenie na mobilizację użytkowników regionalnych języków mniejszościowych na Łużycach i w Bretanii z perspektywy polityki statusu. W ponowoczesnym kontekście, w którym tradycyjne wspólnoty komunikacyjne zostały rozbite przez wzrost mobilności terytorialnej i społecznej, używanie języka mniejszościowego wydaje się kwestią jednostkowego wyboru, realizowanego poprzez osobiste zaangażowanie i aktywizm. Przyjmując założenie, że języki stanowią element ekonomii lingwistycznej, kształtowanej przez konflikty władzy i potrzebę klasyfikacji, artykuł traktuje promowanie języków regionalnych i mniejszościowych jako walkę o akceptację konkretnych kultur i stylów życia oraz o prestiż społeczny. Korzystając z narzędzi socjologii politycznej, autorka stawia sobie za cel zbadanie działań na rzecz języków górnołużyckiego, dolnołużyckiego, bretońskiego i gallo jako działalności symbolicznej, mającej prowadzić do zmian w dystrybucji prestiżu społecznego na Łużycach i w Bretanii, a zatem wykraczającej poza kwestie czysto językowe. Obecnie działacze na rzecz języków mniejszościowych na Łużycach i w Bretanii biorą udział w „ruchu rewitalizacyjnym”, który przedstawia również własną wizję świata społecznego. Opierając się na częściowo ustrukturyzowanych wywiadach z aktywistami językowymi oraz na obserwacji uczestniczącej, autorka próbuje określić, do jakiego stopnia mobilizacja językowa może być uznana za „krucjatę symboliczną” i w jaki sposób ta wywodząca się z socjologii koncepcja może być przydatna dla zrozumienia mechanizmów funkcjonujących w szerszym kontekście działań zbiorowych o charakterze językowym.

The function of phraseology in selected crime novels set in the city of PoznańThis article presents several patterns concerning the function of phraseology in contemporary crime novels set in the city of Poznań. Standard Polish phraseologisms make the characters’ speech more colloquial, natural and expressive and are used to convey their emotions. The use of phraseological units typical of the region of Greater Poland adds local colour and makes the novels more realistic by closely relating them to the space where they are set. The use of phraseology also serves to characterise the protagonists. The study analyses four novels: Arcymistrz (Grandmaster) by Piotr Bojarski, Polichromia (Polychromy) by Joanna Jodełka, Upiory spacerują nad Wartą (Ghosts Walking on the Warta) by Ryszard Ćwirlej and Elektryczne perły (Bone Pearls) by Konrad T. Lewandowski. Funkcja frazeologizmów w wybranych poznańskich powieściach kryminalnychArtykuł prezentuje kilka prawidłowości widocznych w funkcjonowaniu frazeologizmów w wybranych współczesnych powieściach kryminalnych, których akcja rozgrywa się w Poznaniu. Frazeologizmyogólnopolskie przede wszystkim sprawiają, że wypowiedzi bohaterów przypominają mowę potoczną, są bardziej naturalne i ekspresywne. Bohaterowie w ten sposób przekazują swoje emocje. Frazeologizmy typowe dla Wielkopolski dodatkowo oddają koloryt lokalny i sprawiają, że powieści są oryginalniejsze, ściśle związane z przestrzenią, w której rozgrywa się akcja. Poza tym użycie frazeologizmów pozwala scharakteryzować bohaterów. Analizie poddano cztery powieści różnych autorów: Arcymistrza Piotra Bojarskiego, Polichromię Joanny Jodełki, Upiory spacerują nad Wartą Ryszarda Ćwirleja oraz Elektryczne perły Konrada T. Lewandowskiego.

The masculine and feminine elements in Aleksandr Sokurov’s film AlexandraThe aim of this article is to present the fundamentals of the Great Mother archetype in Aleksandr Sokurov’s film Alexandra using the anthropological-morphological method of analysis. The effect of meeting between the protagonists, Alexandra and Denis, and their interweaving, is a new person – a perfect being where the masculine and feminine is brought to a perfect harmony. Pierwiastki męskie i kobiece w filmie Aleksandra w reżyserii Aleksandra SokurowaArtykuł jest poświęcony przedstawieniu rudymentów archetypu Wielkiej Matki w filmie Aleksandra w reżyserii Aleksandra Sokurowa za pomocą metody analizy antropologiczno-morfologicznej dzieła filmowego. Efektem spotkania bohaterów i ich „czynności tkackich” jest nowa osoba – istota idealna, w której równowaga pierwiastków męskich i kobiecych osiągnęła stan pełnej harmonii.

“The Undiscovered Woman: from Antiquity to the Modern Times”: International Conference ReportThe international academic conference “The Undiscovered Woman: from Antiquity to the Modern Times” was organized on 22–23 September 2016 by the Department of Polish Medieval History and Economic History at the Maria Curie-Skłodowska University in Lublin. The purpose of the conference was to identify categories of women and their activities less recognized in the field of contemporary humanities. A number of representatives from academic centres and institutions of scholarly research from Poland and abroad took part in the event. Sprawozdanie z międzynarodowej konferencji naukowej „Kobieta niepoznana: od starożytności po czasy współczesne”Międzynarodowa konferencja naukowa „Kobieta niepoznana: od starożytności po czasy współczesne” została zorganizowana 22–23 września 2016 r. przez Zakład Historii Polski Średniowiecznej i Dziejów Gospodarczych Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Jej celem było wskazanie dotychczas słabo rozpoznanych w nauce kategorii oraz obszarów aktywności kobiet. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele licznych ośrodków akademickich oraz instytucji naukowo-badawczych z Polski i zagranicy.

“Caint na ndaoine”. The Irish Language as a Precedent for StandardisationCritics of the standardisation of the Irish language argue that the “modernisation” of the Irish orthography has been detrimental to the preservation of the various dialects that form native spoken Irish. The effects of standardisation on Irish consequently form an important precedent for language standardisation. The potential alienation of a language’s native speakers is an outcome of standardisation that is obviously destructive for a language community that exists in a minority. The issues that surround the movement for a standardised Plattdeutsch are similar to those faced in the standardisation of Modern Irish. Since the recognition by the European Union of Low German (Plattdeutsch) as a regional language in 1998, there has been newfound momentum in the movement for its reestablishment as a unified language of Northern Germany. One of the great difficulties of this movement however is the lack of any universal orthography due to the separate nature of the language’s dialects. Given the sociolinguistic similarities of these two (albeit unrelated languages), a study of the effects of the standardisation of Irish is useful for an assessment of the possibility of a standardised Plattdeutsch. “Caint na ndaoine”. Język irlandzki jako precedens standaryzacjiKrytycy procesu standaryzacji języka irlandzkiego uważają, że „modernizacja” irlandzkiej ortografii zaszkodziła ochronie wielu dialektów składających się na oralny język natywnych Irlandczyków. Skutki standaryzacji irlandzkiego stanowią więc ważny precedens standaryzacji języków. Możliwe wyobcowanie natywnych użytkowników języka jest w oczywisty sposób destrukcyjnym dla trwania wspólnoty mniejszościowej rezultatem procesu standaryzacji. Zagadnienia towarzyszące ruchowi na rzecz standaryzacji języka dolnoniemieckiego są podobne do problemów standaryzacji, wobec których stanął współczesny irlandzki. Uznanie przez Unię Europejską dolnoniemieckiego (Plattdeutsch) jako języka regionalnego w 1998 dało nową siłę ruchowi na rzecz ustanowienia go ujednoliconym językiem północnych Niemiec. Jedną z wielkich trudności tego procesu jest brak uniwersalnej ortografii, co wynika z różnorodności dialektów tego języka. Zważywszy na socjolingwistyczne podobieństwo tych dwóch (niespokrewnionych ze sobą) języków, studium efektów standaryzacji języka irlandzkiego jest użyteczne dla oceny możliwości standaryzacji dolnoniemieckiego.

The linguistic image of the soul in the ekphrases of the late-19th and early-20th century as exemplified by selected poems by Zofia GordziałkowskaThe main objective of the paper is to describe the linguistic image of the soul in ekphrases of the Young Poland period. In this period, literary works were often inspired by the art of painting. The focus is on the poetry of Zofia Gordziałkowska, which was largely motivated by her fascination with the then popular Swedish painter Arnold Böcklin, whose works are populated mainly by characters from the Bible and classical mythology.The reconstruction of the concept of the soul based on the texts is juxtaposed with general language data. For the analysis of the material I use the methodology of structuralism (e.g. tracing the position of the object in the lexical field) and cognitivism (examining the conceptualization of the category and its proliferation). The conclusions of the interdisciplinary examination are connected with symbolism as both an artistic movement within modernism and a philosophy of the turn of the 20th century. Językowy obraz duszy w ekfrazach z przełomu XIX i XX wieku na podstawie wybranych wierszy Zofii GordziałkowskiejCelem rozważań jest ukazanie językowego obrazu duszy zawartego w młodopolskich ekfrazach Zofii Gordziałkowskiej, zafascynowanej popularnym wówczas w Europie malarstwem Szwajcara Arnolda Böcklina. Jego dzieła zaludniają głównie postaci z mitologii antycznej i Biblii.Zrekonstruowanie pojęcia duszy na podstawie tekstów artystycznych i przedstawienie na tle danych zawartych w języku ogólnym doprowadziło do ustalenia różnicy między jego rozumieniem w tych odmianach języka. Analiza materiału z wykorzystaniem głównie metodologii kognitywizmu, dążącej do zbadania konceptualizacji pojęcia, jego profilowania i kategoryzacji, pozwoliła na nietradycyjne odczytanie poezji i wzbogacenie istniejących badań z zakresu lingwistyki kognitywnej. Wnioski z interpretacji wierszy zostały powiązane z symbolizmem jako nurtem artystycznym modernizmu i filozofią przełomu wieku XIX i XX.

The meaning and perception of soul in the culture of the Podhale regionThe paper discusses issues related to funerary rites in the culture of the Podhale region and the concept of soul, as laid out in the highlander dialect by Rev. Józef Tischner, a concept which is closely connected with Podhale culturemes, e.g. music, as well as with mythological themes. The highlanders’ belief about their own uniqueness is reflected in their perception of soul travel, in which soul is endowed with typically highlander properties and heads towards God through the mountains and valleys of Podhale. Znaczenie i sposób postrzegania duszy w kulturze podhalańskiejW referacie podjęte zostały zagadnienia związane z rytuałem pogrzebowym w kulturze podhalańskiej oraz koncepcją duszy wyłożoną gwarą góralską przez księdza Józefa Tischnera, która ściśle łączy się z podhalańskimi kulturemami, takimi jak muzyka, i motywami mitologicznymi. Przekonanie górali o ich wyjątkowości znajduje odzwierciedlenie w pojmowaniu przez nich wędrówki duszy, która – odznaczając się typowo góralskimi przymiotami – zmierza do Boga ścieżkami wiodącymi przez góry i podhalańskie doliny.