The integration of the Yerevan Faience Plant into Yerevan daily life is important for several reasons. Firstly, from the point of view of consumer services, the plant's products ensured the availability of necessary items for different social strata. However, it should be noted that thanks to its work, the plant went beyond the boundary of an entity of exclusively industrial importance and managed to take on other functions that were associated, in particular, with the formation of an urban lifestyle: for example, the plant managed to form a new level of taste and fashion in the society, formed a certain attitude towards utensils, taught people to bring beauty into everyday life. To the honor of the plant, it should be noted that the plant managed to solve the tasks assigned to it in the economic and socio-cultural sphere. Now, in connection with the new fashion standards and the variety of goods that the market offers, the plant's products are gradually being squeezed out of everyday life and transferred to museums. Despite this, the society continues to warmly treat the plant's products.

Երևանի պետական համալսարանի առաջին ռեկտոր Յուրի Ստեփանի Ղամբարյանի (Ղամբարովի) մասոնական գործունեությունը հայ պատմագիտության կողմից մինչ օրս հիմնավոր ուսումնասիրված չէ։ Նրա ազատ որմնադիր դառնալու իրողությունը և մասոնական գործունեությունն անխզելիորեն կապված է ռուս նշանավոր պատմաբան, իրավագետ, սոցիոլոգ, ազգագրագետ, հասարակական և քաղաքական գործիչ Մ․Մ․ Կովալևսկու անվան հետ։ 1905 թ․ մայիսի 16-ին Փարիզի «Կոսմոս» № 288 օթյակում, Մ․Մ․ Կովալևսկու ղեկավարությամբ, Յ․Ս․ Ղամբարյանը ձեռնադրվեց առաջին աստիճանի մասոն։ 1906 թ․ հունվարի 30-ին նա «Կոսմոս» № 288 օթյակում ձեռնադրվեց նախ՝ երկրորդ, ապա երրորդ աստիճանի ազատ որմնադիր, որը մասոնությունում հազվադեպ է տեղի ունենում։ Մինչև 1908 թ․ նա մնաց այս օթյակի անդամ, թեև 1906 թ․ օգոստոսին վերադարձել էր Պետերբուրգ։ 1906 թ․ նոյեմբերի 15-ին Մ․Մ․ Կովալևսկին Պետերբուրգում հիմնեց ռուսական քաղաքական մասոնության առաջին օթյակը՝ «Բևեռային աստղը», որին 1907 թ սկզբին անդամագրվեց Յ․Ս․ Ղամբարյանը։ 1906 թ․ Պետերբուրգում Յ․Ս․ Ղամբարյանը դարձավ Մ․Մ․Կովալևսկու նախաձեռնությամբ հիմնված «Ֆենիքս» օթյակի 5 հիմնադիր անդամներից մեկը։ 1908 թ․ փետրվարի 17-ին Մոսկվայում Մ․Մ․ Կովալևսկու հիմնած «Վերածնունդ» օթյակի հիմնադիր անդամներից մեկը Յ․ Ս․ Ղամբարյանն էր։ 1908 թ. մայիսի 8-ին Մ․Մ․Կովալևսկին, Յ․Ս․ Ղամբարյանը և նրանց համախոհները Մոսկվայի «Ազատագրում» օթյակի ղեկավարների հետ ունեցած տարաձայնությունների պատճառով հեռացան «Բևեռային աստղ» օթյակից և հիմնեցին իրենց «Կոսմոս» օթյակը, որը երկար չգործեց։ 1912 թ. ամռանը Յ․Ս․ Ղամբարյանն անդամագրվեց Մոսկվայում հիմնված «Ռուսաստանի ժողովուրդների Մեծ Արևելք» մասոնական կազմակերպությանը։ Ռուսաստանում մասոնության քաղաքականացման և կուսակցականացման տարիներին Յ․Ս․ Ղամբարյանը մասոնական ակտիվ գործունեություն չծավալեց, որովհետև որևէ քաղաքական կուսակցության անդամ չէր և քաղաքականությամբ չէր զբաղվում։ Այդ պահից սկսած մինչև իր կյանքի վերջը նա զբաղվում էր բացառապես պրոֆեսորա-դասապոսական և գիտական գործունեությամբ։

Ուդիների մի մասը 1988-1990 թ․թ. (փախստականներ Ադրբեջանից), բնակություն է հաստատել Հայաստանում հիմնականում Տավուշի մարզում՝ Նոյեմբերյան, Դեբետավան, Հաղթանակ, Պտղավան, Բագրատաշեն և այլ բնակավայրերում։ Ուդիները բնակություն են հաստատել նաև Երևան քաղաքում՝ Գեղարքունիքի, Կոտայքի մարզերում և այլն։ Էթնիկ ուդիների թիվը Հայաստանի տարբեր մարզերում կարող է տատանվել մոտ 200-500-ից 1000-1500 մարդ։ Հայաստանում բավականին շատ կրիպտոուդիններ կան, ինչը դժվարացնում է դրանց ճշգրիտ թիվի պարզումը։ 2018 թ. Հայաստանում ուդիների նախաձեռնող խումբը ստեղծել է «Պատմական Աղվանքի ուդի ժողովրդի վերածնունդ» ՀԿ։ ՀՀ ուդիական համայնքի հիմնական նպատակներն ու խնդիրները հետևյալն են։ 1)Ուդիերեն լեզվի ուսումնասիրություն, 2) պատմության ուսումնասիրություն, 3) մշակույթի 4) ծեսերի, սովորույթների ու ավանդույթների պահպանումը Հայաստանում։ Իր գոյության ընթացքում 2018-2024 թ․թ. Կազմակերպությունն արդեն իրականացրել է մի շարք մշակութային և կրթական միջոցառումներ։ Առաջիկայում ուդիական համայնքը նախատեսում է մի շարք այլ միջոցառումներ: Հայաստանի աղվան-ուդիական համայնքը սերտորեն համագործակցում է հայ կովկասագետների հետ՝ նպատակ ունենալով զարգացնել և ամրապնդել ուդի և հայ ժողովուրդների դարավոր եղբայրական հարաբերությունները

Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը, լինելով Մայր բուհի հիմնադիր կառույցներից, կարևոր դեր է խաղացել Հայաստանի գիտական, կրթական և հասարակական կյանքում։ 105-ամյակի շրջանակում կազմակերպվեց միջազգային գիտաժողով՝ «Հայագիտության արդի խնդիրները և զարգացման հեռանկարները» խորագրով։ Գիտաժողովն անդրադարձավ կրթության ու գիտության փոխկապակցվածությանը, կրթական ծրագրերի արդիականացման անհրաժեշտությանը, պատմագիտության կիրառական արժեքի աճին։ Ներկայացվեցին շուրջ հարյուր զեկուցումներ տարբեր երկրներից՝ ընդգրկելով պատմություն, հնագիտություն, ազգաբանություն, արվեստաբանություն և այլ ոլորտներ։ Առանձնահատուկ շեշտ դրվեց միջգիտակարգային համագործակցության կարևորության վրա՝ հայագիտության հետագա զարգացման համար։ Զեկուցումների մի մասը հրատարակվում է «Պատմություն և մշակույթ» հանդեսի հատուկ թողարկմամբ։ Չնայած գիտաժողովն ամբողջական պատասխաններ տալու նպատակ չի հետապնդում, այն արժեքավոր հարթակ էր՝ վեր հանելու ոլորտային խնդիրները և ձևավորելու հայագիտության ու պատմագիտական կրթության զարգացման ուղիները։

На переломных этапах истории Армении, когда вопрос политической ориентации становится насущным, перед историками стоит задача заново обдумать и оценить пройденный путь и осмыслить уроки истории. Естественно, уроки истории последних столетий подсказывают нам необходимость переосмысления общности истории армяно-русских отношений. Летопись армяно-российских военно-политических, экономических, культурных, духовных отношений исчисляется не одним столетием. Дальнейшее развитие исторически сложившихся отношений привело к логическому исходу: в результате военно-политических событий первой трети XIX столетия в Закавказье Восточная Армения была присоединена к Российской империи. С тех пор Россия стала играть важную роль в исторических судьбах армянского народа; началась новая историческая фаза в армяно-российских отношениях. После присоединения Армении к России ее экономическая, политическая и культурная жизнь значительно прогрессировала. Эта неоспоримая реальность и уже история. Заметные сдвиги произошли и в области арменоведения; на свет появились ряд примечательных исследований, посвящённых истории Армении и армянского народа. Причем, изучение истории Армении стало предметом внимания не только русских историков профессионалов, но и многих других представителей русской общественной мысли. Эти исследование внесли весомый вклад в изучении важных вопросов истории армянского народа.

The first caravans of Armenian emigrants who survived the Genocide and settled in foreign countries arrived in Soviet Armenia in 1921-1922. The first successful attempt at repatriation was organized from 1921 to 1936. The authorities of Soviet Armenia spared no effort in accepting, settling, providing housing, employment, and education to the immigrating compatriots, as well as integrating them into society. To organize the immigration process, raise the prestige of Soviet Armenia in the Diaspora, and strengthen ties with the homeland, state structures were established under the government during the Soviet period, fully engaged in pro-patriotic work. Through our research, we have presented the successful experience of organizing repatriation and integration during the Soviet period, highlighting their applicability and feasibility in the Republic of Armenia. We have also identified the factors hindering these efforts through a survey.

Despite various efforts aimed at preserving cultural heritage, issues in cultural heritage management become more evident in crisis situations, especially during and after armed conflicts. In recent years in the Armenian reality, the attention of responsible institutions and specialists has been focused on the problems of cultural heritage preservation in Artsakh and border settlements of Armenia, where they are under daily risk of physical destruction. However, from a professional point of view, the problem is not only the damage to the heritage but often its physical inaccessibility, which primarily leads to a break in the connection between the community and the heritage, as well as damage to the heritage. In this article, using the example of Armenia, we discuss cases when, as a result of border changes, cultural heritage becomes inaccessible to the community. Through examining international experience and legal mechanisms, we have tried to understand the possibilities and tools for its solution.

In 2020, the Artsakh war and the military-political processes that followed it were accompanied by a number of socio-political, economic, and socio-cultural realities, which led to certain everyday transformations, especially in the settlements that became borderlands. In this report, I sought to observe how this new border situation manifested itself in the daily life of the school operating in the village, using the example of one of the settlements that has became a border after 2020. The academic literature on schooling and education in remote villages typically addresses socio-economic and demographic issues, as well as the importance of the school in ensuring the continuity of the village as a settlement. However, a school is also a socio-cultural phenomenon, encompassing the life space of students and teachers, with its standards of behavior, communication, speech, clothing, physical space characteristics, and the nature of school-community relations. Consequently, the study of the school as a socio-cultural phenomenon is of equal importance. This is particularly relevant in the context of border schools. A socio-cultural study of border schools will enable us to address several fundamental questions. These include whether the reality of the border has been reflected in the school and how it is manifested.

The article examines the newly constructed symbol of the "iron fist" from a semiotic point of view and discusses its place in the political culture of Azerbaijan. The Azerbaijani authorities started to construct the "iron fist" as an unofficial symbol. This symbol since the end of 2020 has acquired several discursive meanings, which are related to the Third Artsakh War and directed at internal and external audiences. These discursive meanings have a strong anti-Armenian character and serve as a tool to raise the legitimacy of the foreign and domestic policies implemented by the Azerbaijani authorities, as well as to ensure broad mobilization around them.