Bu makale Kültürlerarası İletişim Çalışmaları`nın başlangıcından bugüne kadar geçirdiği paradigmatik dönüşümleri konu almaktadır. 20. yüzyılın ortasında Amerika Birleşik Devletleri’nde, ülkenin çıkarlarına hizmet etmek üzere kurulan alan, içinden geçtiği tarihsel ve siyasi olaylarla irtibat kurmakta, buna bağlı olarak da sosyal bilimler içindeki dönüşümlere cevap üretmekte geç kalmıştır. Bu gecikmeye rağmen, 1990’lardan itibaren sosyal inşacı yaklaşımların eleştirel çağrıları alanda karşılık bulmuştur. Eleştirel yaklaşımlar alanın güç ile ilişkisini, kültür kavrayışını, çatışmaya yaklaşımını, ‘fark’ unsurunu negatif gören bakışını problemleştirmiş, alana statüko ve güç ile arasına mesafe koymak, sosyal adaleti ve eşitlikçi bir toplumu savunmak adına dezavantajlı toplumsal grupların yanında konumlanma çağrısında bulunmuştur. Nitekim özellikle 1990 ortalarıyla birlikte alanda eleştirel ve hatta aktivist kültürlerarası iletişimci akademisyenler ortaya çıkmaya başlamıştır. Hala genç bir çalışma alanı olan Kültürlerarası İletişim, güncel tartışmalarla birlikte gelişimini sürdürmektedir. Bu makale alanın farklılıklarla birlikte yaşamak konusundaki potansiyellerine duyulan inançla, eleştirel Kültürlerarası İletişim’i savunmak motivasyonuyla yazılmıştır.

Sömürgeciliğin yüzyıllar boyunca bilim, popüler kültür ve ana akım sinemanın yardımıyla inşa ettiği “ortadan kaybolan Yerli” miti, Yerlilerin geçmişte kalmış veya zamanın dışında donmuş olduğu, medeni kültürlerle karşılaştığında ortadan kaybolmasının kaçınılmaz olduğu fikrine dayanır. Yerlileri yok etmeye yönelik sömürgeci şiddet ve bu şiddet karşısında geliştirilen mücadelenin küresel ortaklığına vurgu yapan bu çalışma, sömürgecilik tarihini ifşa eden, karşı anlatılar kuran Yerli sinemasını, yok olmaya direniş ve hayatta kalma eylemi olarak ele almaktadır. Yok olması istenen Yerli sembollerin ve ritüellerin perdeye yansıması, yasaklanan dillerin duyulması, resmî tarihin gizlediklerinin dile getirilmesi, bunu amaçlamasa bile Yerli sinemasını politik direnişin aygıtı haline getirir. Sinema tarihi boyunca beyazlar tarafından Yerliler “hakkında” yapılmış filmler Yerli halkları klişelere hapsetmiş, işgalciliği meşrulaştıran bir dil kurmuştur. Yerli halk “tarafından” ve Yerli halk “için” üretilen her film, Yerli halkın sömürgeci temsillerine açık ya da örtük meydan okuyarak yok olmaya yazgılı olduğu iddia edilen Yerlilerin direnişini ortaya koyar. Yerli sineması, nostaljik bir sömürgecilik öncesi geçmişe dönme arzusuna tutunmayı ya da topluluğu sadece kolektif bellekteki acılarla tanımlamayı değil çağdaş dünyada Yerli olarak var olmaya devam etmek için yeni bir dil kurmayı amaçlar. Çalışmada Smoke Signals’ın (Chris Eyre, 1998) ideolojik çözümlemesi yapılmış, popüler kültür ve ana akım sinemanın öğelerini yapıbozuma uğratan, günümüz toplumsal meseleleri ve onların kültürel mirası arasında bir diyalog yürüten, çağdaş dünyada Yerli varoluşunu yücelten Yerli sineması örneği olarak ele alınmıştır.

Bu çalışma, Millî Mücadele döneminde Erzurum’da yayımlanan Albayrak gazetesini konu edinmektedir. Albayrak gazetesi hakkında detaylı bilgiler içeren ve bu yönüyle özgün bir karakter taşıyan çalışma, gazetenin Millî Mücadele’deki rolü ve işlevini dönemin tarihsel ve toplumsal koşulları çerçevesinde anlamaya çalışmaktadır. Çalışmada Albayrak’ın içerik haritasının çıkarılması ve Millî Mücadele’de basına biçilen rolün gazetedeki köşe yazıları bağlamında ortaya konması amaçlanmaktadır. Bu amaçla genelde gazetenin tamamı, özelde ise köşe yazıları içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Albayrak’ta yer alan köşe yazılarının Millî Mücadele ruhunun halka duyurulmasında ve halkın bilgilendirilmesinde önemli bir işlevi olduğu varsayılmaktadır. İnceleme sonunda gazetedeki köşe yazılarının toplumda millî bir duruş bağlamında ortak bir duygunun gelişmesine katkıda bulunduğu, toplumsal dayanışma ve bütünleşmenin oluşturulmasında ve kolektif bir ruhun ortaya çıkmasında önemli bir rol oynadığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla Albayrak, köşe yazılarıyla milletin direnme gücünü harekete geçiren bir işlevi yerine getirmiştir.

Dijital söylem alanlarının toplumsal gerçekliklerin içine yerleşmesiyle birlikte, örgütlerin halkla ilişkiler stratejileri de yeni medyayla ilişkilenmeye başlamıştır. Bu durum aynı zamanda, kamuların da örgütlerle olan etkileşim biçimlerini dönüştürmüştür. Kamular bir yandan örgütler için daha ulaşılabilir olmuş, diğer yandan kriz yaratabilme potansiyellerini arttırmıştır. Bu durumu göz önünde bulundurarak yerel yönetimlerin sosyal medya mecraları aracılığıyla gerçekleştirdiği halkla ilişkiler stratejilerine bakmak, örgüt ve kamu arasındaki ilişkinin politik kodlarını görünür kılabilmek açısından önemli veriler sunmaktadır. Bu çalışma, Dersim’deki dağ keçilerinin avlanmaması için Tunceli Belediyesi’nin yürüttüğü halkla ilişkiler stratejilerini, belediyenin ve belediye başkanının Twitter hesaplarına yansıyan ilgili söylemler üzerinden analiz etmektedir. Amaçlanan, bir kamu kurumunun sistemle hegemonik karşıtlık barındıran halkla ilişkiler pratiğinin ideolojik bağlamını açığa çıkarmak ve tartışmaktır. Bu bağlamda, Laclau ve Mouffe’un söylem kuramı ile Manuel Castells’in ağ toplumu kavramsallaştırması çalışmanın metodolojisini beslemektedir. Bu teorisyenlere yaslanmanın temel sebebi, kamuların halkla ilişkiler stratejilerinde inşa edici ya da yıkıcı aktör olarak konumlanışlarını anlama gayesidir.

Bu çalışma iki çağdaş yönetmenin, Yorgos Lanthimos ve Asghar Farhadi'nin, Kutsal Bir Geyiğin Ölümü (2017) ve Satıcı (2016) filmlerini birer çağdaş tragedya olarak okumayı denemektedir. Filmler, tragedya geleneği içindeki kuramsal ve tarihsel tartışmalar ile ilişkilendirilerek değerlendirilmekte ve böylece günümüzün tragedyaları olarak adlandırdığımız eserlerin yine günümüzün hangi politik ve toplumsal gerilimlerini, çatışma başlıklarını ve adalet arayışlarını serimlemekte olduğu çıkarsanmaya çalışılmaktadır. Bu amaçla çalışmada öncelikle tragedya türüne ilişkin geliştirilmiş zengin literatürde öne çıkan yaklaşımlar ve bu yaklaşımların politik bağlamla ilişkisi ele alınacaktır. Ardından, her bir film adalet sorusunu hangi bağlamda konu edindiği üzerinden değerlendirilecek ve farklı tragedya yorumlarıyla ilişkilendirilecektir. Çalışma, bu iki filmin, her ne kadar farklı bağlamlarda şekillenmiş olsalar da, izleyiciyi benzer bir adalet sorgulamasına davet ettikleri tespitiyle sonlanacaktır.

Concerned with exploiting communication tools for development purposes, Communication for Development was born in the specific context of post-World War II years as an implementation area or practice, prior to its establishment as an academic research domain. The same era coincidences with implementation of Marshall Plan, which included Turkey among its beneficiary countries. Marshall Plan and its communication, with a specific focus on the films in/about Turkey, constitute the core to the study, which aims to contribute to the limited literature on Marshall Plan communication in Turkey and the history of Communication for Development in Turkey. Underlying impulses of the Plan, its implication, the communication strategies and methods utilized throughout the Plan and films are studied, while the Marshall Plan films about Turkey are contextualized in the modernization paradigm-dominated period of communication for development practice and research.

Dijital medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte farklı reklam türleri ortaya çıkmaktadır. Dijital medyadaki gelişmeler o kadar hızlı yaşanmaktadır ki, bazı durumlarda yapılması gereken düzenlemelerin sektörün hızına uyamadığı görülmektedir. Yayınlandığı mecranın doğal içeriğine ve tasarımına uygun şekilde hazırlanan doğal reklamlar bahsedilen duruma örnek teşkil etmektedir. Doğal reklamlara ilişkin düzenlemeler henüz yeterli seviyeye ulaşmadığından, bu reklam türüyle ilgili etik tartışmalar dikkat çekmektedir. Bireylerin yetişkinlikteki etik algı ve değerlerinin temelleri adölesanlık döneminde atılmaktadır. Bu keşfedici çalışmanın amacı, Türkiye kapsamında adölesanların (n=200) doğal reklamla ilgili etik algılarını cinsiyet bağlamında analiz etmektir. Anket yöntemi kullanılan araştırmada kurgusal bir doğal reklam örneği üzerinden Reidenbach ve Robin’in Çok Boyutlu Etik Ölçeği uygulanmıştır. Araştırma sonuçları, adölesanların “reklam” etiketlemesinin yapılmadığı doğal reklam örneğini etik açıdan sorunlu görmediklerini göstermektedir. Etik algının ahlâki eşitlik boyutunda, kızların erkeklere göre daha duyarlı olduğu ortaya konulmaktadır.

Bu makalenin amacı, bir roman uyarlaması olan ve Büyük Bunalım dönemine odaklanan Gazap Üzümleri (John Ford, 1940) filminin gösterenlerini, Amerika Birleşik Devletleri’nin temel ulus mitleri açısından incelemek, filmin bu ulus mitleriyle tarihsel gerçeklik arasındaki çelişkilere odaklanan eleştirel söylemini açığa çıkarmaktır. Bu nedenle film çözümlenirken Amerika Birleşik Devletleri’nin uluslaşma sürecinin kurucu mitlerini oluşturan temel kültürel metinlerin ve filmde yansıtılan dönemin toplumsal koşullarını içeren tarihsel verilerin filmin teması, konusu ve olay örgüsü açısından karşılaştırılması yöntemi kullanılmıştır. Filmin hikayesini oluşturan olayların ulusal mitlerdeki karşılığı bulunmuş, mitlerde yer alan içerikler incelenmiş, filmdeki olayların içerikleri ve ulusal mitlerin içerikleri arasındaki farklara odaklanılmış ve bu farklar mitlerin içerikleri açısından yorumlanmıştır Farkları en uygun biçimde yorumlayabilmek için Karl Marx’ın ekonomi politik eleştiri kuramındaki fikirlerinden, Max Horkheimer’ın eleştirel kuramından, Theodor Adorno’nun kültür endüstrisi kuramından, kültür tarihçilerinin çalışmalarından ve film araştırmalarından yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda filmin, ulusal mitleri krizin etkilerinden biri olan toplumsal çözülmeyi engellemek ve kolektif hafızadaki bütünleşme duygusunu yeniden kurmak için kullanmadığı görülmüştür. Bunun yerine filmdeki olay örgüsü, olay örgüsündeki çatışmalar, karakterlerin mücadele ettiği toplumsal koşullar Amerika Birleşik Devletleri’nin uluslaşma sürecindeki kurucu mitlerinde vadedilenlere aykırı bir biçimde kurulmuştur. Bu yönüyle filmin belirtilen yıllarda Hollywood içinde istisnai bir eleştirel yapıya sahip olduğu sonucuna varılmıştır. Filmde Büyük Bunalım döneminde tipik bir Amerikan çiftçi ailesinin, ulus mitlerinde vadedilen refaha, başarıya, sınıf atlamaya, kendi kendine yetmeye, toplumla bütünleşmeye ulaşamadığı mesajı eleştirel bir biçimde verilmektedir.

Calismanin amaci, kurum yoneticilerinin yillik raporlar kapsaminda yer alan mektuplarini incelemek ve bu mektuplardaki halkla iliskiler anlatisinin nasil yapilandirildigini degerlendirmektir. Bu kapsamda, 2018 yilinda Brand Finance tarafindan yapilan arastirma sonucunda belirlenen Turkiye’nin En Degerli Markalari Raporu’nda ilk 12 icerisinde yer alan Arcelik, Garanti Bankasi, Migros ve Turkcell’in 2018 yillik faaliyet raporlarinda yer alan genel mudur/CEO mesaji bolumleri analiz birimi olarak secilerek soylem analizi ile incelenmistir. CEO mektuplarinda en sik islenen temalarin sirasiyla “cevresel faktorler”, “sosyal sorumluluk”, “finansal raporlama”, “oduller/basarilar”, “altyapi ve buyume” ile “pazarlama karmasi” oldugu gorulmustur. Beyanlar toplulugu olan CEO mektuplarinin, soylem analizi cercevesinde dil ve baglam arasindaki iliskiyi “birinci cogul sahis” (biz) uzerinden kurdugu ortaya cikmistir. CEO’lar tarafindan “cevresel faktorler” temasi altinda kuresel gelismelerin yakindan izlendigi, kurumsal yasamin basarilar/oduller uzerinden aktarildigi belirlenmistir. CEO mektuplarinda kurumsal sosyal sorumluluk temasinin genellikle son bolumde sponsorluklar, kamu faydasi ve girisimcilik kodlarinda olustugu, gecmise ve simdiki zamana ait cumlelerin belirgin bir sekilde cogunlukta oldugu sonucuna ulasilmistir.

Osmanlı coğrafyasına 19. yüzyılın başında gelen Amerikan Protestan misyonerlerin ilk girişimlerinden birisi misyon matbaasının kurulması olmuştur. Bilginin taşıyıcısı olarak matbaa, hem sınırlı sayıda misyonerle büyük bir coğrafyaya erişim sağlamanın yolunu açmış hem de misyonerlerin sözlü dinsel ritüellerinin yazılı kaynaklarla desteklenmesini sağlamıştır. Bu çalışma Amerikan Protestan misyonerlerin Osmanlı coğrafyasına erişim kapsamında kurdukları Malta misyoner matbaasını konu almaktadır. Başlangıçta matbaacılık bilgisi olmayan Protestan misyonerler tarafından çalıştırılan matbaa, ihtiyaçları karşılayamadığında bir matbaacı ve farklı dillere hâkim yardımcılarla yoluna devam etmiştir. Misyonerlik faaliyetlerinin kapsam ve içeriğinde yaşanan değişimler, matbaanın stratejilerinde değişikliği gerektirmiş ve sadece dinsel metin basmak üzere kurulan matbaa, okul kitapları başta olmak üzere seküler metinler de basmıştır. Protestan misyonerler faaliyet gösterdiği süre içinde bölgedeki politik sorunlar ile Katolik Kilisesi, bölge halkı ve hükümetlerin olumsuz tavrından etkilenerek farklı topluluklara yönelen misyon faaliyetlerini desteklemek için farklı dillerde basılan yayınlarını giderek artırmıştır. Temmuz 1822’de elle çalışan bir baskı makinesiyle faaliyete başlayan matbaa çok kısa sürede, yedi dilde baskı yapacak hurufat, üç matbaa makinesi, ciltevi ve kitap deposuna sahip bir işletmeye dönüşmüştür. Aralık 1833’de İzmir’e taşınan matbaa, adada geçen on bir yıl boyunca Akdeniz civarı ve Osmanlı İmparatorluğu’nda konuşulan dillerde milyonlarca sayfa baskı yapmıştır.