---

The article analyses the concept of the mind in Samuel Beckett’s The Unnamable to argue that the subject of the monologue may be interpreted either as a spirit describable in terms of Cartesian substance dualism or as a purely linguistic manifestation of consciousness that is fragmented and not fully articulated. The narrator appears as a “diminished mind” or a “virtually disembodied” voice (Kennedy 1989: 139) that obsessively and desperately searches for the lost or fragmented core of the self (Kennedy 1989: 140; cf. McDonald 2007: 103). The voice might come from a soul suspended in a limbo or in a Geulingian hell where the devil makes its inhabitants uncertain of anything and encourages them to continue their searches for meaning and sense despite the pointlessness of the endeavour (Uhlmann 2006: 104–105). However, the voice may also result from an undisciplined process of writing that produces an uncertain and underdeveloped identity of the narrator. The two interpretations may be treated as compatible with each other. Artykuł analizuje pojęcie umysłu w Nienazywalnym Samuela Becketta w celu wykazania, że podmiot monologu może być rozumiany w dwojaki sposób: jako duch opisywalny z perspektywy kartezjańskiego dualizmu substancjalnego lub jako czysto językowa manifestacja świadomości, która jest fragmentaryczna i nie w pełni wyartykułowana. Narrator ukazuje się jako niepełny umysł lub w zasadzie bezcielesny głos (Kennedy 1989: 139), który obsesyjnie i desperacko szuka utraconego lub fragmentarycznego rdzenia jaźni (Kennedy 1989: 140; cf. McDonald 2007: 103). Głos może należeć do duszy zawieszonej w otchłani lub piekle według koncepcji Geulincxa, w którym diabeł pozbawia jego mieszkańców pewności czegokolwiek i zachęca ich do dalszego szukania sensu i znaczenia pomimo beznadziejności tych wysiłków (Uhlmann 2006: 104–105). Głos może też jednak wynikać z nieuporządkowanego procesu pisania, który prowadzi do niepewnej i nie w pełni rozwiniętej tożsamości narratora. Obie interpretacje można traktować jako ze sobą kompatybilne.

Les premiers romans de Le Clézio sont traversés par la question métaphysique, dans une époque devenue athée. Fortement influencé par Saint-Augustin, et par Plotin, Le Déluge – dont le titre est le reflet de l’ambition “biblique” de l’auteur –, publié en 1966, fait état de la recherche d’une “vérité”, d’une lumière dans une réalité devenue “spectacle” et factice, recherche qui pose, in fine, la question de la grâce dans la société des “trente glorieuses” auscultée et dénoncée. Après avoir recherché, dans la ville, le mal contemporain – un monde d’artifices où le langage et la lumière se perdent – Besson, le “héros”, si proche de Le Clézio, propose une façon d’aller vers un bien qu’il définit dans la dernière partie du roman. Il s’agira donc de confronter Le Déluge aux principes augustiniens afin de comprendre en quoi le texte envisage un itinéraire vers la grâce ou vers une forme de vérité et en quoi Le Clézio y définit aussi une mission de l’écriture et de l’écrivain au XXe siècle qui s’incarnera plus tard dans Désert (1980), par exemple. In an era that has become atheistic, the metaphysical question is a fundamental aspect within the first novels by Le Clézio. Published in 1966 and strongly influenced by Saint Augustine, and by Plotinus, Le Déluge – its title being a reflection of the author's “biblical” ambition – , describes the search for a “truth”, for a light in a reality that has become an artificial “show”, a research that ultimately deals with the question of grace in the examined and denunciated society of the “Trente Glorieuses”. After having searched the city for contemporary evil, – the city, a world of artifices where language and light get lost - Besson, the “hero”, quite close to Le Clézio, offers a way to turn towards a good which he defines in the last part of the novel. It will therefore be a question of confronting Le Déluge with Augustinian principles in order to understand how the text envisages a route towards grace or towards a form of truth. Le Clézio also defines a mission to writing and to the writer of the XXth century which will be embodied later, for example in Désert (1980).

: - , , . , . () .

(: ) , , , , , (Narody mira: Istoriko

Sio straipsnio tikslas – tolerancijos praktikų istorinėje ir dabarties Lietuvoje analizė ir interpretacija, nuosekliau pasiremiant tolerancijos sampratų, koncepcijų analize ir dabartinių teorinių diskusijų apie toleranciją įžvalgomis. Kartu siekiama aktualizuoti svarstymus apie tolerancijos variantus senojoje Lietuvoje ir ypac XXI a. pradžios Lietuvos demokratijoje. Esminis dalykas yra bandymas perprasti, kas yra tolerancija dabartinėje Lietuvoje, kaip ji veikia vėlyvojoje modernybėje, kreipiant rimtesnį dėmesį į etninių mažumų situaciją. Staipsnyje pastebima, kad didžioji mūsų dabarties problema yra tame, kad tolerancijos/pakantumo nepakanka įveikti mums iskilusioms moralinėms problemoms. Ypac nepakanka paplitusios tolerancijos kaip džiaugsmingo pritarimo skirtumams ir atvirumo viskam. Autoriaus nuomone, teisinės valstybės pilietybė, kaip ir tolerancija, nėra pakankamas bendrumo pagrindas. Tenka kalbėti apie tikrą visuomenės integraciją, netapatinant retorikoje jos su asimiliacija ar tik su „mažumų integracija”, kaip vis dar atsitinka Lietuvos viesojoje erdvėje ir neretai istorikų darbuose. Tai reiskia didesnį suvokimą, kad esi to paties pasaulio, tam tikros bendruomenės dalis su bendromis sąsajomis, bendra istorija. The purpose of this paper is to analyze and interpret tolerance practices in historical and contemporary Lithuania, drawing more consistently on the concepts and conceptions of tolerance and insights from current theoretical debates on tolerance. Moreover, we intend to actualize the reflections on the variants of tolerance in the old Lithuania and especially in the Lithuanian democracy and partly in Lithuanian historiography of the beginning of the 21st century. It is crucial to understand the status of tolerance in present-day Lithuania, how it works in late modernity, with special reference to the situation of ethnic minorities. The article notes that the biggest problem we face today is that tolerance is not enough to overcome our moral problems. In particular, pervasive tolerance as a joyful acceptance of differences and openness to everything is not enough. In the author's opinion, citizenship of juristic state, like tolerance, is not a sufficient basis for generality. We have to talk about true integration of society, without identifying it in rhetoric with assimilation or merely minority integration, as is still the case in Lithuanian public space and often in the works of historians. It means being more aware that you are part of the same world, of a particular community with common affinities, a common history.

--

Celem artykulu jest charakterystyka, pochodzącego z roku 1724, utworu Dialogus pro Magna Feria Sexta , ktory oglosil, poprzedzając go slowem wstepnym, Wiktor Gomulicki w roku 1901 na lamach Wedrowca , w numerach 13–18. Powstaly najprawdopodobniej w środowisku jezuickim, w czasie, ktory badacze nazywają okresem poźnego baroku dialog, stanowi alegoryczną, dydaktyczno – moralizatorską prezentacje pasyjnych wydarzen oraz sposobow ich oddzialywania na odbiorcow. Omowienie dialogu, jego przeznaczenia oraz funkcjonowania, dokonane zostalo z uwzglednieniem tradycji literackiej oraz uwypukleniem jego związku z owczesną konwencją literacką i teatralną, ze specyfiką wyodrebnianych przez badaczy modeli religijnych widowisk tego czasu. Akt drugi sztuki, bedący moralitetem, zawiera charakterystyczny dla literatury średniowiecznej, nastepnie podejmowany i wielorako powtarzany w wiekach XVI i XVII, motyw trzech nieprzyjaciol czlowieka: szatana, świata i ciala. Akt trzeci, bedący lamentem i oplakiwaniem Meki i Śmierci Chrystusa, stanowi skierowane do grzesznika wezwanie do wewnetrznego rozmyślania nad dokonanym dzielem odkupienia oraz do podjecia pokuty za swoje grzechy. Prezentowany utwor, poddany kryteriom klasyfikacyjnym oraz zabiegom analityczno-interpretacyjnym, wpisuje sie stylistycznie i ideowo w alegoryczne widowiska, jest przykladem wyraźnie wyodrebnionego przez Juliana Lewanskiego dialogu dewocyjnego, ktory w sposob zdecydowany ciązy ku liturgiczno-kontemplacyjnemu charakterowi.

W artykule zaproponowano potraktowanie wybranych współczesnych apokryfów biblijnych należących do dwudziestowiecznej literatury polskiej jako form latencji opisanej przez Hansa Ulricha Gumbrechta. Spośród trzech przedstawionych przez niemieckiego badacza konfiguracji toposów latencji dwa wydają się szczególnie korespondować z przywoływanymi w artykule utworami: „zła wiara” oraz „wykolejenie historii”. Pierwsza konfiguracja łączy w sobie potrzebę dotarcia do prawdy z koniecznością pokonywania licznych i mnożonych celowo przeszkód utrudniających zdobycie pożądanej wiedzy. Drugą z kolei opiera się na rozczarowaniu teraźniejszością, która nie spełniła pokładanych w niej nadziei, co rodzi egzystencjalny niepokój. Przykładem tej drugiej konfiguracji mogą być <em>Ludzie Izraela czyli Skutkach bezinteresowności </em>Leszka Kołakowskiego, gdzie autor konfrontuje opisane w Biblii obietnice Boga wobec Żydów z ich późniejszą historią. Egzemplifikacją sytuacji, w której dominuje „zła wiara” połączona z ujawnianiem „choreografii wydobywania prawdy”, może być <em>Kieł Barabasza </em>Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, w którym bohater usiłuje odkryć istotną jego zdaniem dla historii Zbawienia prawdę o tytułowej relikwii. Prawda okazuje się być mocno zamaskowana, ukryta za wieloma wersjami i interpretacjami, a pisarz stosuje tu typową dla swojej prozy poetykę apokryficzną. Utwory literackie interpretowane w artykule zdają się być egzemplifikacją obu wspomnianych powyżej konfiguracji toposów latencji, czasem łącząc oba na raz. Tym samym można uznać, że niektóre współczesne apokryfy biblijne mogą być wyrazem latentnej kondycji naszej współczesności.

--