The paper traces the occurrence of some common phrases related to Gypsies, Roma and Travellers, and Muslims in the media discourses in Bulgaria and the UK. The findings are based on two different sets of corpora: on the one hand, a corpus of all articles on GRT and Muslims published in the British The Independent, The Guardian and The Telegraph and the Bulgarian Dnevnik, Sega and Standart in different time periods; on the other hand, the Bulgarian and British electronic corpora of Sketch engine. Using content analysis and the socio-cognitive approach within critical discourse studies, the analysis focuses on the use of the terms Roma inclusion, Gypsyization, itinerants, mobile children, BAME, and jihad in media discourse and the changes in meaning these words and phrases undergo, and their significance for the peo­ple they denote. The study shows that some uses have died out, others have changed or their meaning has narrowed, while still others are just gaining momentum.

This article is a review of a study entitled Преславските лексикални маркери [The Preslav Lexical Markers], authored by Yavor Miltenov (Sofia, 2024, 232 pp.).

The paper explores dynamics in Facebook users’ attitudes towards their interaction on the platform before and during the COVID-19 pandemic. It reports on a questionnaire-based study involving 120 respondents from Bulgaria, where Facebook enjoys an atypical 98% of all social media site visits. The investigation registers trends in attitudes to Facebook posting during the quarantine period and during the social-distancing period; these are contrasted with pre-pandemic data. The data reveal that, before the pandemic, Facebook was used socio-politically in order to debate a socio-political issue and to exchange socio-political information. In the quarantine period, people used Facebook primarily to debate a socio-political issue and to motivate others to take socio-political (in)action. In the social-distancing period, people used Facebook primarily to motivate others to take socio-political (in)action and to debate a socio-political issue. Special attention is paid to one of the registered tendencies, namely the steep increase in respondents’ viewing their posting on Facebook as performing actual socio-political action. An explanation is offered as to how online FACEBOOK COMMUNICATION comes to be conceptualized as offline ACTION.

Phantom Pains: The Image of Bulgarian Transition in Elena Aleksieva’s Dramas The article analyzes Elena Aleksieva’s dramas in the books Ангелски огън [Angel fire, 2014] and Жертви на любовта [Victims of love, 2015] in the context of the social changes in Bulgaria after 1989. Although this Bulgarian author does not write about the transition itself, the picture of the time created by her plays is very clear and representative. In the article, I focus on elements that serve to create this picture, such as freedom, women and their role in the new society, social stratification and art (particularly theatre). Bóle fantomowe. Obraz bułgarskiej tranzycji w dramatach Eleny Aleksijewej Artykuł zawiera analizę dramatów Eleny Aleksijewej opublikowanych w zbiorach Ангелски огън [Anielski ogień, 2014] oraz Жертви на любовта [Ofiary miłości, 2015] w świetle zmian ustrojowych w Bułgarii po 1989 roku. Mimo że autorka nie pisze o tranzycji wprost, to obraz tego okresu, jaki wyłania się z jej tekstów dramatycznych, jest klarowny i reprezentatywny. W artykule omawiam wybrane elementy składające się na ów obraz, spośród których najważniejsze to: wolność, miejsce kobiet w nowym społeczeństwie, rozwarstwienie społeczne oraz sztuka (teatr w szczególności).

What Does One Need to Build a Bridge in Slovenia? Research on Slovenian Folk Tales, Games, Dances and Rituals Related to Bridge Construction and the Building Process Human sacrifices and supernatural beings are the two most common motifs in folklore material related to bridge-building projects. This article is an attempt to deal with Slovenian folklore material that refers to the act of bridge building and to show which of these motifs seem to be closer to the Slovenian tradition. To achieve this goal, I present examples of Slovenian folktales, dances, games and other folk culture texts. I also highlight the root causes that potentially resulted in the prevalence of one of these motifs. Czego potrzeba, by zbudować most w Słowenii? Badania nad słoweńskimi tekstami ludowymi, grami, tańcami i rytuałami związanymi z budowaniem mostów i procesem budowy Ofiary zakładzinowe i istoty nadprzyrodzone to dwa motywy najczęściej pojawiające się w tekstach kultury ludowej dotyczących budowania mostów. Artykuł stanowi próbę omówienia słoweńskiego materiału folklorystycznego związanego z budową mostów i pokazania, który z tych motywów wydaje się bliższy słoweńskiej tradycji. W tym celu przedstawiam przykłady zaczerpnięte z zachowanych podań ludowych, gier, tańców i innych tekstów kultury ludowej. Zwracam również uwagę na przyczyny mogące powodować przewagę w częstotliwości występowania jednego z motywów.

Once Again on Tertium Comparationis in the Confrontative Study of Linguistic Images of the World The work contains a preliminary proposal for fulfilling the demands placed before the tertium comparationis in linguistic confrontation, especially those related to the preparation of operational steps for building a basis for comparing concepts in different languages so that parallel (and de facto monolingual) descriptions can be replaced by sensu stricto comparisons. According to the authors, the application of the basic theoretical assumptions of linguistic confrontation will make it possible to create tools for comparing linguistic images of the world. The proposal is supported by the results of a preliminary comparative analysis of the concept of ‘faith’ in Polish and Bulgarian. Jeszcze raz o tertium comparationis w konfrontatywnym badaniu językowych obrazów świata Praca zawiera wstępną propozycję spełnienia postulatów stawianych przed tertium comparationis w konfrontacji językowej, zwłaszcza tych związanych z opracowaniem operacjonalnych kroków budowania podstawy porównania konceptów w różnych językach tak, żeby paralelne (i de facto jednojęzyczne) opisy zastąpić porównaniem sensu stricto. W opinii jej autorów zastosowanie podstawowych teoretycznych założeń konfrontacji językowej pozwoli stworzyć narzędzia do porównania językowych obrazów świata. Propozycja jest poparta wynikami wstępnej porównawczej analizy pojęcia ‘wiara’ w języku polskim i bułgarskim.

Breaking Communication Barriers (on the Example of the Multiethnic and Multilingual Situation of the Society in the Zaolzie Region)The present paper describes the language situation in several parts of Cieszyn Silesia (the Zaolzie region) in the Czech Republic. The research is based on authentic language material from two music (art) schools in Český Těšín and Třinec. The Třinec school has the official status of a bilingual Czech-Polish educational institution. These two establishments share several common features: both students and teachers come from either majority Czech or minority ethnic Polish communities; Polish children study in both institutions, although a larger group of these "foreign" students attends the school in Český Těšín. The authors analyze not only the spoken language itself but also the competence and language awareness of the respondents. They have come to the conclusion that interactions between the users of two (different) languages can be successful regardless of the fact whether each participant uses their own native tongue or that of their interlocutor, although they speak this language only at a basic level. Przełamywanie barier komunikacyjnych (na przykładzie wieloetnicznej i wielojęzycznej sytuacji społecznej Zaolzia)W artykule została opisana sytuacja językowa w czeskiej części Śląska Cieszyńskiego w Republice Czeskiej na podstawie autentycznego materiału językowego pochodzącego z dwóch szkół muzycznych (artystycznych) – jednej z Czeskiego Cieszyna, drugiej – z Trzyńca. Szkoła trzyniecka ma oficjalny status czesko-polskiej szkoły dwujęzycznej. Obie placówki łączy kilka cech wspólnych: zarówno uczniowie, jak i nauczyciele wywodzą się bądź z większościowego środowiska czeskiego, bądź należą do polskiej etnicznej wspólnoty mniejszościowej. W obu placówkach uczą się także dzieci z Polski, choć o wiele więcej takich „zagranicznych” uczniów uczęszcza do szkoły w Czeskim Cieszynie. Autorzy zajmują się nie tylko analizą samego języka mówionego, ale również kompetencją i świadomością językową badanych osób, dochodząc do wniosku, że interakcja między użytkownikami dwu (różnych) języków może przebiegać pomyślnie nawet wtedy, gdy każdy z nich używa własnego języka ojczystego (względnie gwary ojczystej) lub języka partnera komunikacji, chociaż język ten opanował tylko na poziomie podstawowym.

Feminine Forms Derived from Masculine Nouns in Slovenian IdiomsThis article deals with feminine forms derived from masculine nouns in Slovenian idioms, collected in different dictionaries of Slovenian idioms. Examining the Gigafida 2.0 corpus indicates that the use of such idioms or parts thereof in everyday language is fairly widespread, and the examples are chosen to indicate the possible variety of these elements. We also noticed that a woman as a social being is still neglected. Some examples from Gigafida 2.0 corpus express an explicit negative connotation. Derywaty żeńskie od rzeczowników rodzaju męskiego w słoweńskich idiomachW artykule poddano analizie formy żeńskie derywowane od rzeczowników rodzaju męskiego występujących w słoweńskich idiomach, potwierdzonych w opracowaniach leksykograficznych języka słoweńskiego. Analiza materiału pozyskanego z korpusu Gigafida 2.0 pokazuje, że użycie idiomów tego typu lub ich fragmentów jest w języku potocznym stosunkowo częste. Materiał przykładowy ma również na celu wskazanie różnorodności ich występowania. Badania ujawniają wciąż jeszcze niższą pozycję społeczną kobiet, a niektóre przykłady z formami żeńskimi z korpusu Gigafida 2.0 wykazują wyraźnie negatywne konotacje.

The Pragma-Stylistic Profile and the Purpose of Headlines in Alternative Internet Journalism Regardless of the type of carrier, the headline – a signal device and a gateway to a journalistic piece of communication – meets four corresponding criteria. The usual mission of the visually noticeable frame component is to attract the recipients’ attention, to encourage their readiness to respond to the actual piece of communication, to mediate leitmotifs, and to define an acceptable genre affiliation of a journalistic product. Current internet journalism is characterized by significant colloquialization. This manifests itself by blurring the borders between oralness and writtenness (printedness) in communication, in the style and in the ambiguity of the stylistic procedure, as well as by hybrid structures that are constantly being generated. Along with the primary functions of communication – stimulating, informative and persuasive function – genre volatility allows the application of other pre-determinations and functions in internet journalism: instructional, expressive, appellative, aesthetic, referential (descriptive), contact and meta-language. These can also be noticed in the pragma-stylistic profile and purpose of headlines. In the paper, the aforementioned processes, trends and consequences are explored using a databank of headlines from alternative internet journalism. Profil pragmastylistyczny i funkcje nagłówków w alternatywnym dziennikarstwie internetowym Niezależnie od rodzaju nośnika, nagłówek – zapowiedź i wstęp do dziennikarskiego przekazu – spełnia cztery odpowiadające sobie kryteria. Standardowym zadaniem widocznego wizualnie elementu ramy tekstowej jest przyciągnięcie uwagi odbiorców, zachęcenie ich do gotowości reakcji na dany fragment komunikacji, zapośredniczenie motywów przewodnich oraz określenie możliwej do zaakceptowania dla nich przynależności gatunkowej produktu dziennikarskiego. Współczesne dziennikarstwo internetowe cechuje się wysokim poziomem potoczności. Przejawia się to zacieraniem granic między charakterem oralnym a pisanym (drukowanym) komunikacji, stylem i niejednoznacznością środków stylistycznych, a także nieustannym generowaniem struktur hybrydycznych. Wraz z podstawowymi funkcjami komunikacji, stymulującej, informacyjnej i perswazyjnej – zmienność gatunkowa pozwala na odwołanie się w dziennikarstwie internetowym do innych predeterminacji i funkcji: instruktażowej, ekspresyjnej, konatywnej, estetycznej, referencyjnej (opisowej), kontaktowej i metajęzykowej. Potwierdzenie tych zjawisk można również zauważyć w profilu pragmastylistycznym i w roli nagłówków. W artykule wspomniane procesy zostały poddane analizie na materiale z korpusu nagłówków z alternatywnego dziennikarstwa internetowego.

Around Józef Obrębski’s Narrative on Religion and Religiosity: On the Basis of Materials Collected in the Macedonian Region of PorečeThe main goal of this article is to present the idiosyncrasies of a description of the religious system adopted by the population of the Macedonian region of Poreče (North Macedonia). The description under consideration was provided in the 1930s by Józef Obrębski (1905–1967), a sociologist, field ethnographer, ethnologist and Slavic studies scholar, who was a student of Kazimierz Moszyński and Kazimierz Nitsch, and a doctoral student of Bronisław Malinowski. Conducting his studies in Poreče, Obrębski used trans-disciplinary rather than interdisciplinary academic competences, which enabled him to reject the assumptions about a discrepancy between religion and magic, and between structured religions and those that – from the perspective of academic observation and narration – lack an unambiguous and hierarchical structure. The most significant features of Obrębski’s narrative on religion and religiosity are presented from the point of view of an anthropological triad: the specificity of the area – the researcher – the text. By recognising himself against the source, i.e. by looking for patterns in the population studied and, at the same time, attempting to resist the research intention and choose “full social and cultural reality” as the object of observation and analysis (everything available to him during almost a year of uninterrupted stay in Poreče), he came up with a description of a religious system whose limits he defined as social, magical and religious. The body of writings from his second Balkan expedition (August 1932 to March 1933) is a model example of locally produced knowledge, which involves an awareness of the distinction between the researcher and the participant (and a scrutiny of this distinction), and which does not favour the researcher but rather makes him involved in the process of joint construction of the final text. The dialogue between the researcher and the informants, coupled with reflection on the activities which Obrębski observed and in which he took part, made it possible to construct a narrative on their religion that is comprehensible beyond the context in which it was created. According to this description, the spatial boundaries of the immediate local community (maało) which no longer exist are continuously reconstructed in a religious cult, and division between the sacred and the profane gains new dimensions in the process. It is not the sanctity but secularity that turns out to be liminal, temporary, suspended, and yet always expecting and alert, fleeting. The profane can exist only in the conditions of relative social stability. Wokół Józefa Obrębskiego narracji o religii i religijności. Na podstawie materiałów z macedońskiego PoreczaGłównym celem artykułu jest przedstawienie specyfiki opisu systemu religijnego mieszkańców regionu zwanego Porecze w Macedonii (Macedonia Północna), który wyszedł na początku lat trzydziestych XX wieku spod pióra Józefa Obrębskiego (1905–1967), ucznia Kazimierza Moszyńskiego i Kazimierza Nitscha, doktoranta Bronisława Malinowskiego, socjologa, etnografa-terenowca, etnologa i slawisty. Innymi słowy, badacza wykorzystującego w macedońskim Poreczu nie tyle inter- co transdyscyplinarne kompetencje naukowe, których połączenie umożliwiło mu odrzucenie tez o rozdźwięku między religią a magią oraz między religiami ustrukturyzowanymi a pozbawionymi, z perspektywy obserwacji i narracji naukowej, cech jednoznacznego i hierarchicznego uporządkowania. Wyszczególnienie najważniejszych cech narracji Józefa Obrębskiego o religii i religijności następuje w optyce triady antropologicznej: specyfika terenu – osoba badacza – tekst. Rozpoznając siebie wobec źródła, tj. szukając wzorców wśród badanych przy jednoczesnych próbach niepoddawania się intencji badawczej, oraz obierając za przedmiot obserwacji i analizy „pełną rzeczywistość społeczną i kulturalną” (całą dostępną mu przez prawie rok nieprzerwanego pobytu w Poreczu), stworzył opis systemu religijnego, którego granice określił jako społeczno-magiczno-religijne. Spuścizna tekstowa z drugiej wyprawy bałkańskiej etnosocjologa (sierpień 1932 – marzec 1933) to wzorcowy przykład wiedzy wytwarzanej lokalnie, która zauważa podział na badanego i badacza i uważnie się przygląda oraz nie faworyzuje naukowca, lecz włącza go w proces konstruowania finalnego wspólnego tekstu. Dialog badacza i badanych oraz przekształcanie działań, które Józef Obrębski obserwował i w których z badanymi uczestniczył, w narrację zrozumiałą poza kontekstem, który ją stwarza, umożliwiły mu deskrypcję religii, w której nieistniejące już granice przestrzenne maała są wciąż odtwarzane podczas kultu religijnego, a podział na sacrum i profanum otrzymuje nowe cechy. To nie świętość, lecz świeckość okazuje się liminalna, tymczasowa, zawieszona, wciąż oczekująca i czujna, nietrwała. To, co profaniczne istnieje o tyle, o ile utrzymywana jest względna stabilizacja społeczna.