Bu çalışmada, Fuzûlî’nin en önemli eserlerinden biri olan Leylâ vü Mecnûn mesnevîsinde çölün sembolik anlamları incelenmektedir. Mesnevîde çöl, Mecnûn’un aşk yolculuğunda yalnızlığını ve toplumdan kopuşunu yansıtan bir alan olmanın ötesinde, dünyevî bağlardan sıyrılarak ilahî aşka yönelişini temsil eden bir mekân olarak kurgulanmıştır. Tasavvufî bağlamda çöl, bireyin nefsini terbiye ettiği, dünyevî arzulardan arındığı ve manevî olgunluğa eriştiği bir evren olarak işlev görür. Mecnûn’un çöl deneyimi, onun aşkın özüne dair derin bir farkındalık geliştirdiği, kendisiyle yüzleştiği ve ilahî aşkın sınırlarına ulaştığı bir yolculuktur. Fuzûlî, mesnevîsindeki çölü Mecnûn’un yalnızlığını aşka dönüştürdüğü, ruhsal huzuru ve derinliği keşfettiği bir arınma mekânı olarak tasvir eder. Ayrıca, çölün kuraklık ve sınırsızlık gibi fiziksel özellikleri, aşkın sonsuzluğu ve dönüştürücü gücünü sembolize etmektedir. Çöl, Mecnûn’un varlığıyla değişim geçirir; onun aşkı, bu ıssız mekânı bir güzellik ve anlam diyarına dönüştürür. Doğanın diğer unsurlarıyla etkileşim içinde ele alınan çöl, aşkın yaratıcı ve geliştirici gücünü vurgular. Sonuç olarak, çöl, Mecnûn’un aşkını dünyevî sınırların ötesine taşıyan, bireysel bir deneyimden evrensel ve mistik bir boyuta ulaşmasını sağlayan bir semboldür. Fuzûlî’nin çöl tasviri, aşkı bir arayış ve dönüşüm süreci olarak kavramsallaştırır ve insan ruhunun aşk yoluyla evrensel bir hakikate erişim çabasını ortaya koyar.

Bu araştırmanın amacı, Millî Eğitim Bakanlığının (MEB) 2024 yılında yayımlanan 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı’nda yer alan “somut olmayan kültürel miras unsurlarını” incelemektir. Bu amaca yönelik, adı geçen ders kitabında bulunan metinler incelenerek “MEB 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı’ndaki metinlerde bulunan somut olmayan kültürel miras ögeleri nelerdir?” ve “MEB 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı’ndaki metinlerde bulunan SOKÜM ögeleri nasıl bir dağılım göstermektedir?” sorularına cevap aranmıştır. Çalışmanın inceleme nesnesini, “Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı’nda yer alan metinler” oluşturmaktadır. Çalışmada bu kaynağın seçilme nedeni Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli çerçevesinde yayımlanan ilk Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı olmasıdır. Çalışmanın inceleme nesnesi Neuman’ın (2012) betimsel analiz (tümdengelim) tekniği ile değerlendirilmiştir. Araştırmanın inceleme nesnesi kapsamında yer alan farklı edebî türlerdeki 45 metnin 29’unda SOKÜM ögelerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak farklı kültürel ögelerin ders kitaplarında yer bulmasının, kitaplardaki içeriğin zenginleşmesine ve Türk kültürünün edebî metinler yoluyla aktarımının kolaylaşmasına katkı sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır. İncelenen ders kitabındaki okuma metinlerinde yer alan SOKÜM ögelerinin nicelik açısından yeterli ancak ögelerin çeşitliliği açısından yetersiz olduğu değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarından elde edilen bulgulardan hareketle ders kitaplarında somut olmayan kültürel miras unsurlarının bütün temalara sistemli bir şekilde dağıtılmasına dikkat edilmesi, “Sözlü Gelenekler ve Anlatımlar” başlığı altındaki SOKÜM ögeleri dışındaki başlıklara da okuma metinlerinde yer verilmesi gerektiği, metinlerin içeriğinin kültürel ögeler bakımından zengin nitelikte olmasına dikkat edilmesi, derslerin kültür aktarımı ile ilgili işlevselliğinin genel teamülden çok, programlara sistemli bir yapı kazandırılması yoluyla geliştirilmesi gerektiği tavsiye edilmiştir..

Abstract: This study analyzes how the upheavals following 2003 reshaped the Iraqi novel’s narrative architecture and symbolic repertoire. It asks which narrative and symbolic shifts distinguish contemporary Iraqi fiction after 2003 and how those shifts translate, contest, and imaginatively remap sociopolitical transformation. Grounded in narratology and semiotics, the article undertakes a qualitative close reading and a comparative textual analysis of a purposive corpus of post-2003 Iraqi novels; selection is guided by period and thematic salience. The findings identify a clear movement beyond linear storytelling toward intertextual, polyphonic, and non-linear temporal designs; an intensified use of internal monologue and retrospective narration; and recurrent thematics of trauma, migration, and fractured belonging. Symbolic fields are reconfigured: homeland is recast as a nostalgically lost space; exile becomes a workshop of identity where hope and despair entangle; war operates as a principal metaphor for individual and collective injury; identity and memory appear as unstable, drifting signs that register fragmentation and ambiguity. The study concludes that the post-2003 Iraqi novel functions as a form of social and historical testimony, at once reflecting the country’s ongoing transitions and critically refracting them. By mapping the interplay of technique, metaphor, and context, it shows how aesthetic experiment becomes an ethics of witnessing, translating upheaval into legible patterns of meaning. It calls for further research on digital exile and identity politics to extend these insights within and beyond Iraqi literary studies, while underscoring the genre’s value for cultural memory.

Arapça “c-l-s” kökünden türeyen ve “oturmak” anlamına gelen cülus, Osmanlı’da yeni padişahın tahta çıkışı anlamında da kullanılmaktadır. Cülusiye ise klasik Türk edebiyatında tahta çıkan padişahı övmek ve tebrik etmek amacıyla yazılan şiirlere verilen isimdir ve farklı nazım şekillerinde, manzum ya da mensur biçimde kaleme alınabilmektedir. XVIII. yüzyılda padişah değişikliklerinin sık yaşandığı bir dönemde cülusiye sayısında belirgin bir artış gözlenmiş ve bu eserler hem saray çevresinde hem de edebî topluluklarda geniş ilgi görerek giderek popüler hâle gelmiştir. Bu çalışmada, özellikle III. Selim’in tahta çıkışı üzerine yazılmış cülusiyelerden mürettep bir mecmua detaylı biçimde incelenmiştir. Bursa Yazma ve Eski Basma Eserler Kütüphanesi 4346 numarada kayıtlı “Mecmûa-i Tevârîh-i Cülûsiyye”, Enderunlu Ârif tarafından derlenmiş olup toplam 71 şiirden meydana gelmektedir ve hem siyasi hem askerî hem de ekonomik buhranların yoğun yaşandığı bir dönemde tahta çıkan III. Selim için kaleme alınmıştır. Böylesi zor bir dönemde tahta çıkan III. Selim’i, halk yoğun bir sevinç ve ümitle karşılamış hatta mecmuada yer alan pek çok şiirde bu mutluluk ve beklenti kendini göstermiştir. Bu makalede mecmua hakkında bilgi verilen bölüme geçmeden önce ilk olarak III. Selim’in hayatı, edebî kişiliği, tahta çıkışı, tarih düşürme sebepleri ve metotları ayrıntılı şekilde ele alınacak; ardından mecmuanın şekil ve imlâ hususiyetleri açısından bilgi verilirken muhteva özellikleri ise örnek beyitlerle desteklenerek detaylandırılacaktır.

Kültürel ürünler, toplumların tarihsel süreçlerini, değer sistemlerini ve ortak deneyimlerini yansıtarak, kültürel kimliğin inşasında ve korunmasında önemli işlevler üstlenirler. Böylesi ürünlerden biri olan Fado, birçok unsurun yanında, Portekiz’in tarihsel süreçteki denizcilik kültürüyle olan derin bağlarını müzikal bir anlatım diliyle sunmaktadır. Bu bağlamda, Fado’nun denizcilik kültürünü nasıl işlediğini anlamak, ilgili toplumun yaşadığı tarihsel süreçleri, değer sistemlerini, ortak deneyimlerini vb. unsurlarını görebilmek açısından önemlidir. Bu bakış açısıyla şekillenen çalışmada, Fado şarkı sözlerinin denizcilik kültürü bağlamında içerik analizi yapılmıştır. Bu kapsamda seçilen Maria Lisboa, Barco Negro, Oh Mar Salgado, Marujo Português, Canoa de Vela Erguida adlı şarkılar, kültürel ve tarihsel arka planlar göz önünde bulundurularak temalar ve semboller açından ele alınmıştır. Fado şarkıları güçlü duygular eşliğinde sunmuş olduğu birçok içeriğin yanında, toplumun denizcilik kültürünü de sembolik dil ve metaforlar yoluyla yansıtmaktadır. Yapılan inceleme ile Fado’nun bir müzik türü olmanın ötesinde, toplumun denizcilik geçmişini ve denizle kurduğu ilişkiyi dile getiren bir anlatıcı ve taşıyıcı olarak işlev gördüğü anlaşılmaktadır. İncelenen şarkı sözlerinde bir yandan tarihî seyirde yaşanan olayların bireyin dünyasındaki yansımaları görülürken diğer yandan denize hâkim olma gibi ulusal hedeflerin desteklendiği fark edilmektedir. Bütün bunlar kapsamında birey özelinde ayrılık, özlem ve kayıplar çerçevesinde yitirilenlerin ardından âdeta bir ağıt söylenirken; ulusal hedefler doğrultusunda bir kimlik inşası söz konusudur.

Bu çalışma, Kazak yazar Beyimbet Maylin’in Belirsiz Kader (Bayansız Bak) adlı hikâyesinde Sovyet repressiya döneminin birey ve toplum üzerindeki etkilerini incelemektedir. Araştırma, görevinden alınan hâkim Nurlıbay’ın savunma dilekçesi yazma girişimi üzerinden ideolojik baskı, bürokratik tahakküm, suçluluk, korku ve yabancılaşma temalarını çözümler. Nurlıbay’ın zihnindeki giderek artan endişe, Alaş geçmişinin gölgesi ve sürekli gözetim duygusuyla birleşir. Masa, ayna ve gizemli paket gibi nesneler bu baskının metaforları olarak işlev görür. Masa, rejimle kurulan yapay uyumu; ayna, kimlikteki bölünmeyi; paket ise kapıya dayanan tehdidi somutlaştırır. Maylin, ideolojik sınırlar içinde yazsa da ironiyi, psikolojik ayrıntıyı ve sembolik dili kullanarak totaliter düzenin insan ruhunda yarattığı tahribata dikkat çekmeyi amaçlar. Çalışma, nitel metin çözümlemesine dayanır ve hikâyeyi erken Sovyet Kazakistan’ının tarihsel-ideolojik bağlamı içinde konumlandırır. Bulgular, Belirsiz Kader’in yalnızca bir vicdan muhasebesi olmadığını; ideolojik tahakküme karşı sessiz, örtük bir direniş pratiği sunduğunu göstermektedir. Nurlıbay’ın dilekçeyi yazamaması, adalet dilinin ideolojik beyana dönüşmesini sembolize eder. Aile içi gerginlik ve çocuğun isimsizliği ise baskının gündelik hayata sızışını ortaya koyar. Sonuç olarak hikâye, moral bütünlük ile zoraki uyum arasındaki çatışmayı derinleştirir; baskı altındaki bireyin kırılganlığını, sessizliğin estetik bir ifadeye dönüşümünü ve repressiya öncesi atmosferinin sezgisel çıkarımını sunar. Eser, bu yönleriyle hem tarihsel tanıklık hem de estetik uyarı olarak çağdaş okur için anlamlıdır ve eleştirel bir pusuladır.