W dominującej polskiej historiografii państwowa kampania antysemicka z lat 1967–1968, która doprowadziła do wygnania z Polski około 15 tysięcy osób o żydowskich korzeniach, przedstawiana jest jako odosobnione wydarzenie. Tymczasem była to kulminacja pewnego procesu, który trwał od lat 40. XX wieku. Po falach emigracji ocalałych z Holokaustu w latach 1946–1948 i 1956–1960 okres powszechnie nazywany „Marcem 1968” był trzecią taką falą w ciągu zaledwie dwudziestu lat istnienia PRL. Wyjeżdżali wówczas ludzie, którzy początkowo podjęli świadomą, często nieakceptowaną przez rodziny i znajomych decyzję o pozostaniu w Polsce, pokładając nadzieję w komunistycznej idei równouprawnienia i angażując się w budowę systemu sprawiedliwości społecznej. „Marzec” nie tylko wymusił emigrację wielu z nich, ale także zdefiniował akceptowalny model żydowskiej tożsamości i żydowskiej aktywności dla tych, którzy pozostali. Odnosząc się zarówno do zinstytucjonalizowanego, jak i wspólnotowego życia żydowskiego w Polsce po 1968 roku, autorka dowodzi, że wydarzenia Marca 1968 oznaczały koniec lewicowej, świeckiej, uniwersalistycznej tożsamości żydowskiej zakorzenionej w idei emancypacji. Pozbywając się żydowskich towarzyszy, PRL zrobił wówczas miejsce dla polityki tożsamości, w tym samym okresie zyskującej na znaczeniu po drugiej stronie żelaznej kurtyny. Żydowskość – a wraz z nią inne tożsamości mniejszościowe – definiowana inaczej niż tożsamość partykularna, etniczna, kulturowa czy religijna nie była już po Marcu możliwa.

The article concerns the representation of the space of Czech housing estates in selected films from the socialist era: Domy z panelů [Prefabricated Houses] (Jiří Menzel, 1959), Moderní byt [Modern House] (Jan Moravec, 1971) and Panelstory [Prefab Story] (Věra Chytilová, 1979). The films are analysed taking into account the tools of the semiotics of the artistic text, the sociology of habitation (with a particular emphasis on the issue of comfort) and the concept of using space, described by Michel de Certeau. The point of departure of the study are the realities of Czech housing construction in the years 1956–1989. The article aims is to show how the directors used cinematic techniques to create an image of life in a socialist housing estate.

In the neo-Sarmatian trend (which involves an attempt to build individual and collective identities by referring to the Sarmatian cultural formation), an important issue is how one identifies oneself in terms of spatial relations between the West, Centre and East of Europe. Jacek Komuda is one of the most recognisable writers of this trend and thus has a great impact on the reader, especially the young one, and on the shaping of their identity. Moscow occupies an important place in his work: the capital of the Grand Duchy was a place where, following its capture by Polish troops, Russian and Sarmatian culture came into contact. A closer look at the representations of Moscow and its society in the novel Samozwaniec [The Pretender] allows us to see how the neo-Sarmatians perceive the East and what image they present to Polish readers, who on this basis are to determine what cultural circle they belong to.

The question of authenticity in language has been approached from a number of theoretical standpoints. A significant type of feature which may bestow authenticity and legitimacy is the linguistic. Linguistic performance can be viewed in terms of either the unreflectingly fluent and competent use by the ideal native speaker or, in opposition, the inauthenticity of the non-native language learner. As pointed out by Martin Gill in his paper “Exclusive Boundaries, Contested Claims: Authenticity, Language and Ideology”, authentic speech is romanticised as “native, spoken, verbatim, unrehearsed, off-the-record, sincere, vernacular and non-standard”. Such a definition is easily understandable by the wider public outside of academia. However, it begs the question: who has the authority to make this distinction and who can validate these authenticity claims? Mary Bucholtz proposes instead the concept of authentication, or the outcome of constantly negotiated social and linguistic practices. Debates over what constitutes ‘authentic’ language in minority language settings are particularly noticeable, given the processes of revitalisation many of them are going through. This paper aims to move the discussion away from the purely linguistic when considering what authenticity means, and investigate the concept from a more speaker-centred perspective. The example of Breton in Brittany is taken as the case study here – what it means to speak Breton ‘authentically’, according to whom, and to which norms. In particular, attention is paid to the authentication process of negotiation and how different actors approach and manage this dynamic.

Introduction to the vol. 19th of Adeptus.

Researchers who study Wilamowice regard the costume and language as the main determinants of the cultural distinctiveness of the Vilamovians. The representatives of this ethnic group themselves also presented them as the most important. This was probably the case before 1945, when the folk dress and language began to disappear due to the post-war persecutions. Today, they still remain important markers of Vilamovianness, but are rarely used in everyday life. The article presents the determinants of Vilamovian distinctiveness that are important for contemporary Vilamovians, especially for young people involved in linguistic revitalisation. These are, among others, Vilamovian Polish, multilingualism, Vilamovian Christmas songs, Vilamovian-style scrambled eggs, Vilamovian Christmas Eve noodles and drinking from one glass. Although they are also found in other regions, including nearby villages, they are an equally important attribute of Vilamovianness for many Vilamovians. More important than their “objective” uniqueness is the fact that during the research carried out by the author, particularly young people from Wilamowice considered them appropriate for expressing their identity and the cultural distinctiveness related to it. Perhaps in the future some of them will become more important for Vilamovians than the costume or language. Ethnic boundaries are not the result of members of an ethnic community having a separate culture, but of their actions in order to distinguish themselves from others.

This article aims to present the image of the Silesian women emerging from the novels by Anna Dziewit-Meller (Góra Tajget [Mount Taygetus], Od jednego Lucypera [All Because of One Lucifer]). The analysis and interpretation focused on the category of silence inscribed in the studied text allow the author to draw conclusions about the complicated family relationships of women, marked by the twentieth-century history of Upper Silesia. In the article, the author posits a thesis about silence as an immanent trait of Dziewit-Meller’s protagonists, and asks whether they have a chance of breaking out of the circle of traumas passed down in their families.

A Polish Patriot from a German Colony: An Analysis of Hagiographic Texts about Józef BilczewskiThe town of Wilamowice was established in the thirteenth century by settlers of Germanic origin, who came from Western Europe. The Germanic language Wymysorys and other elements of culture they developed are present in Wilamowice until today.The town is the birthplace of Józef Biba, the Archbishop of Lwów (today: Lviv) and a saint of the Catholic Church, born in 1860. The authors of his biographies have not only stressed his virtues and miracles, but also devoted considerable attention to the Polishness of his family home, which, as they write, involved the Polish patriotic attitude of his parents and Polish as his mother tongue. Apart from his family, also the entire Wilamowice was presented as “a nest of Polish patriotism”. Yet, at that time most Vilamovians spoke Wymysorys at home and some of them did not know Polish at all. They used to have their specific, multidimensional identity, constructed in opposition to Germanness and Polishness. In censuses they declared that their mother tongue and nationality was German.The texts where the authors attempt to prove the Polishness of Bilczewski are an example of Polish nationalist discourse, which considers the values of the dominant group to be “neutral” and “normal”. One case in point are the topoi of “a saint Pole” and “a poor saint”, considered “obvious” by Polish authors. To make them more credible, they supported them with fabularised and folklorised stories, rewritten again and again in new texts they published. They rarely referred to sources, and if they did, it was without adequate critical apparatus. This article is an attempt to present the fabularisation and folklorisation of particular stories, which led to the development of one version shared by the community. Polski patriota z niemieckiej kolonii. Analiza tekstów hagiograficznych o Józefie BilczewskimWilamowice to miasto założone w XIII wieku przez osadników germańskiego pochodzenia przybyłych z zachodniej Europy. Do dzisiaj zachował się germański język wymysiöeryś oraz stroje i inne elementy kultury wytworzonej przez osadników. Wilamowianie to grupa etniczna, którą cechują odrębny język, strój, świadomość własnej odrębności (zarówno od Niemców, jak i Polaków), a także mit wspólnego (flamandzkiego lub holenderskiego) pochodzenia oraz wspólnota pamięci. Tożsamość Wilamowian była wielowymiarowa, gdyż starali się być lojalni wobec każdego organizmu państwowego, w którym się znaleźli, a jednocześnie zachowywali swoją odrębność i ją manifestowali.W tej miejscowości urodził się w 1860 roku Józef Biba, późniejszy arcybiskup lwowski Józef Bilczewski oraz święty Kościoła rzymskokatolickiego. Autorzy jego biografii, oprócz cnót i cudów mających potwierdzać jego świętość, wiele miejsca poświęcili podkreślaniu polskości jego domu rodzinnego. Składać miała się na nią zarówno polska patriotyczna postawa rodziców, jak i polski jako język ojczysty. Jako gniazdo polskiego patriotyzmu przedstawiono całe Wilamowice. Tymczasem wówczas większość Wilamowian mówiła w domu wyłącznie po wilamowsku, niektórzy nie znali języka polskiego w ogóle. Ponieważ swojej specyficznej tożsamości nie mogli podać w spisach powszechnych, zamiast niej podawali język ojczysty i narodowość niemiecką.Teksty, w których autorzy udowadniają polskość miejsca urodzenia Bilczewskiego są przykładem polskiego dyskursu nacjonalistycznego, który za „naturalne” i „normalne” uznaje wyłącznie wartości grupy dominującej. Taką „oczywistością” są dla polskich autorów toposy „świętego Polaka” oraz „ubogiego świętego”. Aby je uwiarygodnić, stosowali sfabularyzowane i sfolkloryzowane opowieści, powtarzane w kolejnych tekstach drukowanych. Rzadko powoływali się na źródła, a jeśli już, to często bez odpowiedniego aparatu krytycznego. W tekście staram się pokazać, jak poszczególne opowieści ulegały fabularyzacji i folkloryzacji, wskutek czego stworzona została wspólnotowa wersja.

Saidiya Hartman and Wayward Biographies: What Can Black Herstories Do for the Polish “People’s Turn”?This article presents on the method of “critical fabulation”, developed by American academic Saidiya Hartman with a view to reconstructing lost biographies of black women from the period of slavery and shortly thereafter. Hartman’s controversial method finds its ethical and epistemological justification, which the author of the article tries to reconstruct. The study also discusses the possibility of adapting the technique of critical fabulation for the purpose of telling women’s stories as part of the Polish “people’s turn”. Saidiya Hartman i krnąbrne biografie. Co czarne herstorie mogą zrobić dla polskiego „zwrotu ludowego”?Artykuł stanowi omówienie metody „krytycznej fabulacji”, którą rozwija w swojej twórczości amerykańska badaczka, Saidiya Hartman. Jej celem jest rekonstrukcja utraconych biografii czarnych kobiet z okresu niewolnictwa i krótko po nim. Kontrowersyjna metoda Hartman znajduje swoje uzasadnienie etyczne oraz epistemologiczne, które stara się zrekonstruować autor tekstu. W drugiej części artykułu podjęte zostają rozważania dotyczące możliwości zaadaptowania techniki krytycznej fabulacji do opowiadania historii kobiet w ramach polskiego „zwrotu ludowego”.

Some Remarks on Interlingual Equivalence: Based on the Contrastive Analysis of Polish and Ukrainian PhraseologyThe article focuses on the problem of interlingual equivalence in the context of Polish and Ukrainian contemporary phraseology. The author provides examples of the use of parallel corpora in research on equivalence and outlines the concept of presenting the adequacy of phraseological units in the Leksykon aktywnej frazeologii polskiej i ukraińskiej [Dictionary of Active Polish and Ukrainian Phraseology]. The aim of the study is to draw attention to the importance of creating a new type of bilingual dictionaries, presenting the current state of phraseological resources, and the use of digital tools in contrastive analysis. Kilka uwag o ekwiwalencji międzyjęzykowej: na przykładzie konfrontacji polskiej i ukraińskiej frazeologiiW artykule skoncentrowano się na problemie ekwiwalencji międzyjęzykowej w oparciu o materiał współczesnej frazeologii polskiej i ukraińskiej. Przedstawiono przykłady wykorzystania korpusów równoległych w badaniach nad ekwiwalencją oraz koncepcję prezentacji odpowiedniości jednostek frazeologicznych w Leksykonie aktywnej frazeologii polskiej i ukraińskiej. Celem niniejszego tekstu jest zwrócenie uwagi na istotność tworzenia nowego typu słowników dwujęzycznych, prezentujących aktualny stan zasobów frazeologicznych oraz wykorzystania narzędzi cyfrowych w konfrontacji językowej.