W tomie poetyckim Edwarda Balcerzana Domysły (2024) znajduje się wiersz Uchodźca. Poeta, pisarz i ceniony literaturoznawca, niezwykle wyczulony na znaczenie, tego słowa używał dotąd stosunkowo rzadko. Jako człowiek mający za sobą doświadczenie przymusowej migracji z Wołczańska/Wowczańska w 1946 roku, nie tylko zdaje sprawę z „etymologii piętna”, jakie niesie ze sobą pojęcie (także prawnie regulowany termin) ‘uchodźca’. W autobiograficznych opowieściach, poezji i naukowej refleksji pyta o to, co w doświadczeniu uchodźczym jednostkowe, a co uniwersalne. Uchodźcze losy Balcerzana przedstawiam na tle przemian geopolitycznych ZSRR do połowy XX wieku oraz refleksji nad statusem i pojęciem uchodźcy. Wskazuję także na zalety i niebezpieczeństwa rozpatrywania narracji Balcerzana w obrębie dzieł innych uchodźców „urodzonych w ZSRR”, a także – punktowo – rozbieżne i styczne punkty z opisami uchodźczych przeżyć w twórczości innych autorów.

Flüchtlingslager sind ein fester Bestandteil der Reise von Flüchtlingen, die aus verschiedenen Gründen gezwungen sind, ihre Heimat zu verlassen. Was auch immer die Gründe für das Verlassen ihres Landes sind, ist ein Flüchtlingslager eine der Zwangsstationen auf dieser Reise. Dort warten die Geflüchteten wochen- und monatelang auf den positiven oder negativen Abschluss eines Asylverfahrens. Dieser Beitrag soll die vielschichtigen Aspekte des täglichen Lebens in Flüchtlingslagern aufzeigen. Die Realität in Flüchtlingslagern wird in ausgewählten Werken von Abbas Khider, Elfriede Jelinek und Daniel Zipfel anschaulich dargestellt. Die von den Autoren aufgegriffenen Themen sind auch heute noch aktuell und regen zum Nachdenken an.

W artykule omówiony został zbiór „reportaży kresowych” Melchiora Wańkowicza Znowu siejemy w Polsce B, napisany u schyłku lat trzydziestych, a po wojnie zdeponowany w Bibliotece Ossolineum i nigdy dotąd niepublikowany w pełnej wersji. Tekst dotyczy sytuacji społecznej i politycznej wieloetnicznych obszarów pogranicza, które w pisarstwie reportera stały się kresową retrotopią – taką kategorię proponuje autorka. Zrelacjonowana i zinterpretowana została działalność pisarza w roli propagandzisty i agitatora Straży Kresowej w okresie wyznaczania i stabilizowania wschodniej granicy II Rzeczypospolitej. Dokumentalistyka i wspomnienia Wańkowicza zostały skonfrontowane z ustaleniami poczynionymi w ramach studiów postkolonialnych, przede wszystkim z interpretacją historii kresów wschodnich w badaniach Daniela Beauvois.

This article aims to suggest some insights that could be gained from a kind of”reverse engineering” approach. By demonstrating how biological, political, social and scientific networks were interwoven at the time of the formation of a modern metropolis like London, the article aims to highlight the complex interconnectivity that is being “disentangled” in many places today. It seeks to draw attention to the often-invisible post-humanist connections that shape our lives and the lives of cities, while also acknowledging the potential challenges they may pose. The analysis of the reaction to the construction of the Warsaw water transportation network is intended to highlight the continuity of a certain type of criticism of modernity and the potential dangers it entails.

The contemporary perception of Königsberg is largely influenced by its twentieth century history. The city’s historic buildings were almost completely destroyed as a result of the British bombing in August 1944. After the war, the city was incorporated into the Soviet Union which was not interested in rebuilding culturally foreign monuments. Therefore, not only were the former German buildings not renovated, but also the traces of German heritage were removed: in 1968, the ruins of the royal castle were demolished, and near the place where it stood, the construction of the enormous House of Soviets began. Contemporary Königsberg, however, is more frequently returning to its own history - which has been rejected for years - to try to build its own identity upon it. This balancing between the post-Soviet present and the Germanic (including Nazi) past appears in both contemporary Polish literature and journalism about the capital of this Russian exclave.

Human–plant interactions are dominated by practices of control, maintenance of order and demarcation of interspecies contact zones. Activities that fall within this paradigm (such as lawn trimming, weed removal, and algae control) are "transparent” activities, more or less unreflective. Although we know more and more about water retention, the role of urban meadows and biodiversity, refraining from mowing grass in public spaces is still met with accusations of “neglecting the property”. In our work, we refer to several concepts, including the idea of consent to overgrowth put forward by Ariel Modrzyk (2022). Seeking to break the dominant paradigm of control, we discuss the physical and symbolic meaning of overgrowth, referring to the spontaneous and unregulated proliferation of plant species in urban areas, often occurring in abandoned spaces. We are conducting the research work as a part of the “Laboratorium badań nad szczęściem. Po komfortocenie” project, implemented by the Goethe-Institut, The Bęc Zmiana Foundation and the Center for Art and Urbanistics (ZK/U) in Berlin. In the text, we present the artistic action of establishing the Ambasada Natury (Embassy of Nature), undertaken by a local coalition of artists in 2023. As part of this action, we placed boxes in selected habitats around the city, which allowed vegetation to grow through self-seeding without human intervention. We describe the concept of Ambasada Natury as a gesture to establish a diplomatic relationship with flora from outside the city boundaries, focusing around a vision of future with sustainable cities and the extent to which we can accommodate plant growth in a built-up environment.

Artykuł stanowi próbę zilustrowania przy pomocy lokalnego przykładu lterackiego najnowszych teorii komparatystycznych, które zrównują studia porównawcze z badaniami nad przekładem. Posługując się kategorią niewspółmierności i figurą Kreola z prac Emily Apter oraz refleksją nad językami kreolskimi Edouarda Glissanta, analizuje oryginalne wersje utworów romskiej poetki Bronisławy Wajs (Papuszy). Utwory Wajs do 2020 roku były znane czytelnikom w wersji zredagowanej przez cyganologa Jerzego Ficowskiego. Ich oryginalna forma nosi znamiona hybrydyczności językowej i kulturowej. Podobnie jak w przypadku języków kreolskich ta uznana przez tłumacza za nieliteracką cecha została zatuszowana w przekładzie. Heteroglotyczność Papuszy ilustruje specyfikę języków lokalnych i społeczności wielojęzycznych, dla których charakterystyczne jest zjawisko ciągłego przekładu i dialogu międzykulturowego.

In this study, we examine the peculiarities of interpreting the image of Penelope in the novel For the Home Hearth by Ivan Franko, a luminary of Ukrainian literature, and in the novel Giga Barićeva by Milan Begović, one of the most famous Croatian modernists. The emancipation of women and the change in their role in society led to a modern interpretation of mythological characters: in the mirror of the new era and its values, their stories acquire new meanings and become indicators of the modern worldview and its challenges. The image of Odysseus’s faithful wife is one of them. Franko and Begović unambiguously emphasize the different interpretations of freedom regarding the behavior of men and women, and the acceptance of their inequality by society. A parallel reading of Ivan Franko’s and Begovic’s novels allows us to note typological parallels and authorial findings in the interpretation of the Penelope image, which can serve as interesting material for a study that will generalize the functioning of this image in European modernist literature.

Problematyka destrukcji idei wolności uniwersyteckiej oraz „zdrady intelektualistów” czyli całkowite zawłaszczenie oraz ideologizacja przestrzeni akademickiej przez polityczne mechanizmy kontrolne do dziś stanowi przedmiot zainteresowania historyków, etyków i publicystów.Dla dziejów nauki czeskiej mniej istotne wydają się osobiste pobudki, jakimi kierowali się zmuszani do odwoływania własnych przeświadczeń uczeni, większą wagę przywiązywać należy bowiem do ogromu spustoszeń wywołanych w sferze rozwoju, a spowodowanych zredukowaniem przestrzeni metodologicznej i teoretycznej do teorii i metody jednej – w uproszczony sposób wywodzonej z filozofii marksistowskiej. Pobudki takie nabierają ciężaru gatunkowego w literackichreprezentacjach środowiska naukowego. W rzeczywistości reżimowych represji, w której przemoc obejmowała wszystkie obszary życia i nie omijała żadnej grupy społecznej, środowisko uczonych mieściło się co prawda na marginesie głównego nurtu tematyki poruszanej przez odwilżowych, dysydenckich czy emigracyjnych pisarzy, ale pojawiało się w ich tekstach, zwłaszcza, choć nie wyłącznie, w dziełach twórców dysponujących profesjonalnym doświadczeniem w pracy akademickiej, i –prowadzących przewrotną i często skomplikowaną grę zarówno z elementami autobiografizmu, jak i z konwencjami roman à clef.

The text is devoted to literary, theatrical and film representations of the Ukrainian migration experience in Poland. The author notes that current artistic strategies, contrary to the intentions of Polish writers/artists, often reinforce stereotyping patterns of reception of the Other and unconsciously postulate an essentialist project of portraying a “real Ukrainian woman/man.” On the other hand, Ukrainian voices are increasingly heard in Polish space, which provides an opportunity not only to work through painful traumas from the past, but, due to the constant presence of Ukrainian co-residents, also to develop competences in recognizing mutual cultural codes, which in turn creates an opportunity to avoid generating new traumas in the future. The author devotes separate attention to the multidimensional Ukrainian-Ukrainian dialogue taking place in recent years in the territory of Poland, in other words, to the relations between the Ukrainian minority and Ukrainian migrants.